🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:16:02 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पौत्र
pautra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पौत्र संज्ञा पुं॰ [सं॰] [स्त्री॰ पौत्री] लड़के का लड़का । पोता ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. पौत्र mf(ई)n. (fr. पुत्र) derived from or relating to a son or children, AV.; MBh. &c. (with इष्टि f. ‘a sacrifice performed to obtain a son’, R.)
पौत्र m. a son's son, grandson, AV.; Br. &c. (also -क, Kāv.)
2. पौत्र n. the office of the Potṛ g. उद्गात्रादि.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (651,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
पौत्र a. (त्री f.) [पृत्रस्यापत्यं अण्] 1 Relating to or derived from a son. --त्रः A grandson, son's son. --त्री {1} A grand-daughter. --2 An epithet of Durgā. --त्रं The office of a Potṛ, q. v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0722-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पौ(त्र)त्त्रः, पुं, (पुत्त्रस्यापत्यम् । पुत्त्र + “अनृष्या- नन्तर्य्ये विदादिभ्योऽञ् ।” ४ । १ । १०४ । इति अञ् ।) पुत्त्रस्य पुत्त्रः । नाति इति भाषा ॥ तत्पर्य्यायः । नप्ता २ । इति हेमचन्द्रः ॥ यथा, -- “पुत्त्रेण लोकाञ्जयति पौत्त्रेणानन्त्यमश्नुते । अथ पुत्त्रस्य पौत्त्रेण व्रध्नस्याप्नोति पिष्टपम् ॥” इति दायभागधृतमनुशङ्खलिखितवशिष्ठहारीत- वचनम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-238-c)
पौ(त्र)त्त्रः, पुं, (पुत्त्रस्यापत्यम् । पुत्त्र + “अनृष्या- नन्तर्य्ये विदादिभ्योऽञ् ।” ४ । १ । १०४ । इति अञ् ।) पुत्त्रस्य पुत्त्रः । नाति इति भाषा ॥ तत्पर्य्यायः । नप्ता २ । इति हेमचन्द्रः ॥ यथा, -- “पुत्त्रेण लोकाञ्जयति पौत्त्रेणानन्त्यमश्नुते । अथ पुत्त्रस्य पौत्त्रेण व्रध्नस्याप्नोति पिष्टपम् ॥” इति दायभागधृतमनुशङ्खलिखितवशिष्ठहारीत- वचनम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-238-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पौत्र" आता है (7)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें