🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:04:22 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रकट
prakaṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रकट ।
३. खूब खिला हुआ । सम्यक् रूप से विक- सित ।
४. विकसित । खिला हुआ ।
प्रकट १ वि॰ [सं॰]
१. जो सामने आया हो । जो प्रत्यक्ष हुआ हो । जाहिर । जैसे,—इस नगर में प्लेग प्रकट हुआ है ।
२. उत्पन्न । आविर्भूत । जैसे,—इतने में वहाँ एक राक्षस प्रकट हुआ ।
३. स्पष्ट । व्यक्त । जाहिर ।
प्रकट २ अव्य॰ स्पष्टतः । प्रकाशय रूप से । सबके सामने [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. प्र-कट mf(आ)n. (according to Pāṇ. v, 2, 29 fr. प्र affix कट; but prob. Prākṛt = प्र-कृत cf. अव-क्˚, उत्-क्˚, नि-क्˚, वि-क्˚, सं-क्˚), evident, clear, manifest, open, plain, public, Sūryas.; Kāv.; Kathās. (प्रकटः सो ऽस्तु, ‘let him show himself’), Pur. &c.
प्र-कट m. N. of a Śaiva philosopher, Cat.
ibc. evidently, visibly, openly, in public, Var.; Kathās.; Pañc.
2. प्र-कट Nom. P. ˚टति (pr.p. ˚टत्), to appear, become manifest, Hariv.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (652,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रकट a 1 Evident, plain, clear, apparent, manifest. --2 Undisguised, public. --3 Visible. --टं ind. 1 Clearly, manifestly; evidently. --2 Publicly, openly, undisguisedly ( प्रकटीकृ to manifest, unfold, display; [] गुह्यं च गूहति गुणान् प्रकटीकरोति Bh. 2 72; Pt. 1. 31; प्रकटीभू ‘to become manifest, appear’). --Comp. --प्रीतिवर्धनः an epithet of Śiva.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0723-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रकट त्रि० प्र + कट--अच् । स्पष्टे ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4425,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रकटं, त्रि, (प्रकटतीति । प्र + कट + अच् ।) स्पष्टम् । अस्य पर्य्यायः प्रकाशशब्दे द्रष्टव्यः । “प्रकटाप्रकटा चेति लीला सेयं द्विधोच्यते ।” इति भागवतामृतम् ॥ (यथा च, देवीभागवते । १ । ७ । ३८ । “जानन्ति ये न तव देवि ! परं प्रभावं ध्यायन्ति ते हरिहरावपि मन्दचित्ताः । ज्ञातं मयाद्य जननि ! प्रकटं प्रमाणं यद्विष्णुरप्यतितरां विवशोऽथ शेते ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-240-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "प्रकट" आता है (41)
व्यक्त दिखाई देता या झलकता हुआ । प्रकट । जाहिरप्रव्यक्त स्फुट । ब्यक्त । प्रकटआलक्ष्य दिखाई पड़ने लायक । प्रकटअगोह्य जो गोपनीय या ढँका न हो । प्रकटनिर्भिन्न प्रकट । उद्घाटितसंप्रजात उत्पन्न । उदुभूत । आविर्भूत । प्रकट । जातअछप पु वि॰ न छिपने योग्य । प्रकट । प्रकाशमान । जाहिरजली प्रकट । व्यक्त । स्पष्ट । प्रकाशमानफाश खुला । प्रकट । ज्ञातअफशा प्रकाश । प्रकट ।जाहिर । यौ॰—अफशायराजगुप्त मंत्रणा का प्रकाश । छिपी बात…परघट पु † वि॰ दे॰ 'प्रगट', 'प्रकट'पैदा उत्पन्न । जन्मा हुआ । प्रसूत । जो पहले न रहा हो, नया प्रकट हुआ हो । जै…शाया प्रकट । जाहिरआशकार प्रकट । खुला हुआ । स्पष्टनमूदार जो उदित हुआ हो । प्रकट । द्दग्गोचरउदित जो उदय हुआ हो । निकला हुआदृष्ट देखा हुआसंरूढ अच्छी तरह चढ़ा हुआप्रकाशक व्यक्त करनेवाला । प्रकाश करनेवालाअनिगीर्ण जो निगला न गया होप्रकाशित जिसमें से प्रकाशं निकल रहा हो । चमकता हुआप्रस्फुट विकसित । खिला हुआसांदृष्टिक एक ही दृष्टि मनें होनेवाला । देखते ही होनेवाला । तात्कालिकअनिभृत विं॰प्रकाश्य प्रगट करने योग्य । जाहिर करने योग्यविस्पष्ट सोधा । साफ । सुबोधलसित लसता हुआ । शोभितविभूत उत्पन्न । जातविलसित चमकीला । चमकता हुआसाविष्कार शक्ति आदि का प्रदर्शन करनेवाला । उद्धत । घमंडीविभासित प्रकाशित । दीप्त । चमकता हुआहस्तहार्य जो हाथों से ग्रहण करने योग्य होअगाह पु वि॰अगोई पु संज्ञा पुं॰ अगुआ । सरदार । नायकखुला बंधनरहित । जोबँधा न होरोशन जलता हुआ । प्रदीप्त । प्रकाशित । जैसे॰— चिराग रोशन करनामहसूस जिसका अनुभव किया जाय । अनुभूतउद्गगत निकला हुआ । उद्भूभूत । उत्पन्नभासमान जान पड़ता हुआ । भासता हुआ । दिखाई देता हुआउदभासित प्रकाशित । उद्दीप्तअप्रछन्न जो प्रछन्न न हो । खुला हुआ । अनावृत
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें