🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:42:41 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रकर
prakara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रकर संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. अगरु । अगर नामक गंध द्रव्य ।
२. पुँज । समूह । राशि ।
३. खिला हुआ फूल या स्तवक ।
४. सहारा । मदद । सहायता ।
५. अधिकार ।
६. खुब काम करनेवाला । वह जो किसी काम में बहुत होशियार हो ।
७. समादर । सत्कार (को॰) ।
८. अपनयन । अपहरण । नारी अपहरण (को॰) । प्रक्षालन । संक्षालन । मार्जन (को॰) ।
९. रीति । परिपाटी परंपरा (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-कर &c. See प्र-√ कृ.
प्र-कर See प्र-√ कॄ, p. 654.
1. प्र-कर mf(ई)n. (for 2. See प्र-कॄ) doing much or well, W.
प्र-कर m. aid, friendship, ib.
usage, custom, ib.
respect, ib.
seduction, ib.
2. प्रकर m. (for 1. See प्र-कृ) a scattered heap, heap, multitude, quantity, plenty, MBh.; Kāv. &c.
a nosegay, W.
प्रकर n. aloe wood, Agallochum, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (652,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रकरः 1 A heap, multitude, quantity, collection; मुक्ताफलप्रकरभांजि गुहागृहाणि Śi. 5. 12; बाष्पप्रकरकलुषां दृष्टिं Ś. 6. 8; R. 9. 56; Ku. 5. 68. --2 A nosegay, bunch of flowers. --3 Aid, assistance, friendship. --4 Usage, practice. --5 Respect. --6 Seduction, abduction. --रं Aloewood.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0724-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रकर पु० प्र + कृ--भावे अप् । १ समूहे २ अतिक्षेपे च । कर्मणि अप् । ३ प्रकीर्णे पुष्पादौ त्रि० । ४ अगुरुचन्दने न० मेदि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4425,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रकरं, क्ली, (प्रकीर्य्यते इति । प्र + कॄ + कर्म्मणि अप् ।) अगुरु । इति मेदिनी । रे, १७९ ॥
प्रकरः, पुं, (प्रकिरतीति । प्र + कॄ + अच् ।) समूहः । (प्रकीर्य्यते इति । प्र + कॄ + “ऋदो रप् ।” ३ । ३ । ५७ । इति अप् ।) विकीर्ण- कुसुमादिः । इति मेदिनी । रे, १७८ ॥ (यथा, अम्बाष्टके । ३ । “यत्राशयो लगति तत्रागजा वसतु कुत्रापि निस्तुलशुका सुत्रामकालमुखसत्राशनप्रकरसुत्राणकारि- चरणा । छत्रानिलातिरयपत्राभिरामगुणमित्रामरीसम- बधूः कुत्रासहन्मणिविचित्राकृतिः स्फुरितपुत्रादि- दाननिपुणा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-241-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें