🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:47:09 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रकार
prakāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
विधा (3.3.109) विधि
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रकार १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. भेद । किस्म । जैसे,—(क) मनुष्य कई प्रकार के होते हैं । (ख) चार प्रकार के फल ।
२. तरह । भाँति । जैसे,—इस प्रकार यह काम न होगा ।
३. विशेषता । वैशिष्टय । भेद (को॰) ।
४. सदृशता । समानता । बारबरी ।
प्रकार २ पु संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ प्राकार] चहार दीवारी । परकोटा । पोरा । जैसे,—(क) विशद राजमंदिर मणिमंडित मंजुल आठ प्रकार ।—रघुराज (शब्द॰) । (ख) तीनि प्रकार प्रजा निवसत चौथे मँह रघुकुल बीरा ।—रघुराज (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-कार &c. See प्र-√ कृ.
प्र-कार m. sort, kind, nature, class, species, way, mode, manner, APrāt.; Kauś.; Mn.; MBh. &c.
केन प्रका˚रेण, in what way? how? Pañc.
˚रैः, in one way or another, R.
रामायणस्य भारतस्य वा प्रका˚रः, a kind of R. or MBh., Rājat. (mostly ifc. mfn.; cf. त्रि- ‘of three kinds’, नाना-, बहु-)
similitude or difference, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (653,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रकारः 1 Manner, mode, way, fashion; कः प्रकारः किमेतत् Māl. 5. 20. --2 Sort, kind, variety, species; oft. in comp.; बहुप्रकार manifold; त्रिप्रकार, नाना˚ &c. --3 Similitude. --4 Speciality, special property or quality; तद्वति तत्प्रकारकोऽनुभवः प्रमा T. S. --5 Difference.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0725-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रकार पु० प्र + कृ + घञ् । १ भेदे २ सादृश्ये च अमरः । ३ वि- शिष्टज्ञाने विशेषणतया भासमाने पदार्थे “स्वव्यधिकरण- प्रकारावच्छिन्ना या या विषयता तदनिरूपकत्वस सर्वांशे भ्रमभिन्नत्वमिति” गदाधरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4426,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रकारः, पुं, (प्रभेदकरणं प्रकृष्टकरणं वेति । प्र + कृ + घञ् ।) भेदः । (यथा, पञ्चदश्याम् । ७ । १४४ । “अश्नाति वा नवाश्नाति भुङ्क्ते वा स्वेच्छया- न्यथा । येन केन प्रकारेण क्षुघामपनिनीषति ॥”) सादृश्यम् । इत्यमरः । २ । ९ । ५७ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-241-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें