🕉️ 21 November 2026, Saturday · 03:37:51 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रभंजन
prabhaṃjana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रभंजन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ प्रभञ्जन]
१. तोड़ फोड़ । उखाड़ पखाड़ । नाश । उ॰—त्रिविधि प्रभंजन चलि सुरभि करत प्रभंजन धीर । तन मन गंजन अलि प्रभुत बिन मनरंजन बीर ।—स॰ सप्तक, पृ॰ २५० ।
२. प्रचंड वायु । महावात । आँधी ।
३. हवा । वायु । उ॰—त्रिविध प्रभंजन चलि सुरभि करत प्रभंजन धीर ।—स॰ सप्तक, पृ॰ २५० । यौ॰—प्रभंजनसुत = हनुमान ।
४. मणिपुर का राजा (महाभारत) ।
प्रभंजन २ वि॰ नष्ट करनेवाला । तोड़फोड़ करनेवाला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्र-˚भञ्जन mfn. = ˚भङ्गिन्, Kauś.; MBh.; Hariv.
प्र-˚भञ्जन m. wind or the god of wind, storm, tempest, hurricane, MBh.; R. &c.
a nervous disease, Suśr.
a partic. Samādhi, Kāraṇḍ.
N. of a prince, MBh.
प्र-˚भञ्जन n. the act of breaking to pieces, AdbhBr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (683,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रभंजनं Breaking to pieces. --नः Wind, especially, stormy wind, hurricane; N. 1. 67; Pt. 1. 122.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0752-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रभञ्जन न० प्रभञ्जात तृणादीन् प्र + भन्ज--युच् । वायौ अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4473,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रभञ्जनः, पुं, (प्रकर्षेण भनक्ति वृक्षादीनिति । प्र + भन्ज् + युच् ।) वायुः । इत्यमरः । १ । १ । ६६ ॥ (यथा, महाभारते । ७ । १५४ । ७८ । “घटोत्कचसुतः श्रीमान् भिन्नाञ्जनचयोपमः । रुरोध द्रौणिमायान्तं प्रभञ्जनमिवाद्रिराट् ॥” मणिपुराधिपतिराजविशेषः । यथा, महा- भारते । १ । २१७ । १९ । [] “राजा प्रभञ्जनो नाम कुलेऽस्मिन् सम्बभूव ह । अपुत्त्रः प्रसवेनार्थी तपस्तेपे स उत्तमम् ॥”) भञ्जनकर्त्तरि, त्रि ॥ (यथा, हरिवंशे । २४५ । १३ । “प्रभञ्जनो यो लोकानां युगान्ते सर्व्वनाशनः ॥” यथा च महाभारते । १ । १२३ । १२ । “सा सलज्जा विहस्याह पुत्त्रं देहि सुरोत्तम ! । बलवन्तं महाकायं सर्व्वदर्पप्रभञ्जनम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-281-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "प्रभंजन" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें