🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:18:33 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

बली
balī
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
बली १ वि॰ [सं॰ बलिन्] बलवान् । बलवाला । पराक्रमी ।
बली २
१. सांड़ । वृषभ ।
२. महिष ।
३. ऊँट ।
४. शूकर ।
५. एक तरह की चमेली ।
६. बलराम ।
७. सैनिक । सिपाही ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ब(व)ली, [न्] पुं, (बलमस्यास्तीति । बल + “बला- दिभ्यो मतुबन्यतरस्याम् ।” ५ । २ । १३६ । इति पक्षे इनिः ।) बलरामः । इति शब्दरत्नावली ॥ उष्ट्रः । महिषः । वृषभः । शूकरः । कफः । कुन्दवृक्षः । इति जटाधरः ॥ माषः । (स्वनाम- ख्यातो वत्सप्रीपुत्त्रः । यथा, मार्कण्डेये । ११८ । २ । “बली बलाकश्चण्डश्च प्रचण्डश्च सुविक्रमः ॥”) बलयुक्ते, त्रि । तत्पर्य्यायः । अंशलः २ निर्द्दिग्धः ३ मांसलः ४ उपचितः ५ । इति हेमचन्द्रः । ३ । ११२ ॥ (यथा, मार्कण्डेये । ३४ । ८९ । “सार्द्धं न बलिभिः कुर्य्यान्न च न्यूनैर्न निन्दितैः ॥”)
ब(व)ली, स्त्री, (बलि + पक्षे ङीष् ।) बलिः । जरया श्लथचर्म्म । इत्यमरटीकायां भरतः ॥ (यथा, -- “कुष्ठं सुचूर्णितं कृत्वा घृतमाक्षिकसंयुतम् । भक्षणात् स्वप्नवेलायां बलीपलितनाशनम् ॥” इति वैद्यकभैषज्यधन्वन्तरौ रसायनाधिकारे ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-409-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "बली" आता है (30)
ऊर्ज बलवान । शक्तिमान । बलीअतिबल प्रबल । प्रचंड । बलीवलूल शक्तिमान् । बलीऊर्जस्वल बलवान् । बली । शक्तिमान्अवदान्य पराक्रमी । बलीबलभृत् बली । ताकतवरजबर बलवान । बली । ताकतवरसबर पु ^१ वि॰ ताकतवर । बली । सबलजबरा वलवान । बली । प्रबल । जबरदस्त । जैसे,—जबरा मारे रोने न देसौजा ओजयुक्त । ताकतवर । बलवान् । बली । शक्तिशालीअपरबल † वि॰ बलवान । बली । उद्धत । बेकहाबरिबड पु वि॰ बरबंड । बली । दुर्धंर्षबलवंत बलवान् । बलीबलशील बली । शक्तिशाली । शक्तिवालाशहजोर बली । बलवान । ताकतवरबलशाली बलवान् । बलीविग्र नासाहीन । बिना नाक काहविष्य हवन करने योग्यप्रोन्नत बहुत ऊँचाबलाग्र सेनापतिमहाबाहु लंबी भुजावालापाकठ † वि॰बलगर † वि॰बलाइ पु ^१ संज्ञा स्त्री॰ दे॰ 'बलाय' । मुहा॰—बलाइ लेना=मंगल कामना के साथ प्…मरूर गोरचकराकट्टा मोटा ताजा । इट्टाकट्टाजितार † वि॰तेजवान जिसमें तेज हो । तेजस्वीबरिवंड पु वि॰पुरुषार्थी पुरुषार्थ करनेवाला
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें