🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:49:31 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मस्त
masta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मस्त १ वि॰ [फ़ा॰ मि॰ सं॰ मत्त]
१. जो नशे आदि के कारण मत्त हो । मतवाला । मदोन्मत्त । जैसे,—वह दिन रात शराब मे मस्त रहता है ।
२. जिसे किसी बात का पता न लगता हो । जिसे किसी कि चिंता या परवाह न होती हो । सदा प्रसन्न और निश्चिंत रहनेवाला ।
३. जो अपनी पूरी जवानी पर आने के कारण आप से बाहर हो रहा हो । यौवनमद से भरा हुआ । जैसे, मस्त हाथी, मस्त औरत ।
४. जिसमें मद हो । मदपूर्ण । जैसे, मस्त आँखें ।
५. परम प्रसन्न । मग्न । आनंदित । जैसे,—वह अपने बालबच्चों में ही मस्त रहता है ।
६. अभिमानी । घमंडी । जैसे,—आजकल के मजदूर मस्त हो रहे है । इनसे काम लेना कुछ सहज नहीं है ।
मस्त २ वि॰ [सं॰] उच्च । ऊँचा [को॰] ।
मस्त ३ संज्ञा पुं॰ [सं॰] उत्तमांग । मस्तक । सिर [को॰] । यौ॰—मस्तदारु । मस्तमूलक ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मस्त mfn. measured, MW.
मस्त n. (= मस्तक) the head, Dhūrtas.
मस्त and ˚तक, मस्ति &c. See p. 793.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (793,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मस्तं The head. --Comp. --दारु n. the devadāru tree. --मूलकं the neck.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0849-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मस्त(क) न० मस्मति परिमात्यनेन मस--करणे त । १ उच्चे त्रि० । २ शिरसि च स्वार्थे क । ३ उत्तमाङ्गे पुंन० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4740,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मस्तं, क्ली, (मस्यते परिमीयते । मस् परिमाणे + क्तः ।) मस्तकम् । इति द्विरूपकोषः ॥ (यथा, अमरटीकायां मतुष्यवर्गे । ९५ । रघुनाथ चक्रवर्त्तिधृतश्लोकः ॥ “दण्डकमण्डलुमण्डितहस्तः सुललिततिलकविभूषितमस्तः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-651-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "मस्त" आता है (17)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें