🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:22:44 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रे
re
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रे १ अव्य॰ [सं॰]
१. संबोधन शब्द । उ॰—क्यों मन मूढ़ छबीली के अंगनि जाय परयो रे ससा जिमि भीर में ।—मन्नालाल (शब्द॰) । विशेष—इस संबोधन से आदर का भाव सूचित होता है और इसका प्रयोग उसी के प्रति होता है, जिसके प्रति 'तू' सर्वनाम का व्यवहार होता है ।
२. तुच्छता वा अपमानसूचक संबोधन ।
रे २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ ऋषभ का आदि र] संगीत में ऋषभ स्वर । जैसे,— स, रे, ग, म, प, ध, नी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रे ind. a vocative particle (generally used contemptuously or to express disrespect; often doubled), Kāv.; Kathās. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (887,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रे ind. A vocative particle; रेरे शंकरगृहाधिवासिनो जानपदाः Māl. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0916-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रे अव्य० रा--के । नीचादेः सम्बोधने हेमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4812,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रे, व्य, सम्बोधनविशेषः । यथा, -- “सम्बोधनेऽङ्ग भोः पाट् प्याट् हे है हं होऽरे रेऽपि च ।” इति हेमचन्द्रः । ६ । १७३ ॥ (यथा, कथासरित्सागरे । ३२ । १५५ । “तत्र मन्दमिवालोक्य साभिप्रायः समां नृपः । पप्रच्छ रे किमीदृक् त्वं सञ्जातः कथ्यता- मिति ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-175-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "रे" आता है (13)
मार्गी संगीत में एक मूर्छना जिसका स्वरग्राम इस प्रकार है,— नि, स, रे, ग, म, प…अभिरुता संगीत में मूर्च्छनाविशेष । इसका सरगम यों है— रे, ग, म, प, ध, नि, स । म…उत्तरायणी संगीत में एक मूर्छना जिसका स्वरग्राम यों है—ध, नि, रे, ग, म, प, स, रे,…उत्तरमंद्र संगीत में एक मूर्च्छना का नाम । इसका स्वरग्राम यों है । —स, रे, ग, म, …हाल दशा । अवस्था । जैसे,—अब उनका क्या हाल है ?नाटिका एक प्रकार का दृश्य काव्य । विशेष—यह एक प्रकार का नाटक ही है जिसमें चार…पौरवी युधिष्ठिर की एक स्त्री का नामसौवीरी संगीत में एक प्रकार की मूर्छना जिसका स्वरग्राम इस प्रकार है—म, प, ध, न…मत्सरीकृता संगीत में एक मूर्छना का नाम । इसका स्वरग्राम इस प्रकार है—म,प,ध,नि,स,र…रजना पु ^१ क्रि॰ अ॰ रँगा जाना । रंग में डुबाया जानाआरोही चढ़नेवाला । ऊपर जानेवालाअभ्युच्छाय चढ़ाव । उठानहारिनाश्वा संगीत में एक मूर्छना जिसका स्वरग्राम इस प्रकार है —ग, म, प, ध, नि, स, …
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें