🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:09:38 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रोम
roma
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
शरीर के रोएँ (2.6.100) तनूरुह · लोम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रोम १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ रोमन्]
१. देह के बाल । रोयाँ । लोम । यौ॰—रोमराजी । रोमावली । रोमलता । मुहा॰—रोम रोम में =शरीर भर में । रोम रोम में रमना = भीतर बाहर सर्वत्र व्याप्त होना । उ॰—कबीर प्याला प्रेम का अंतर लिया लगाय । रोम रोम में रमि रहा, और अमल क्या खाय ।—कबीर सा॰ सं॰, पृ॰ ५० । रोम रोम से =तन मन से । पूर्ण हृदय से । जैसे,—रोम रोम से आशीर्वाद देना ।
२. ऊन । ऊर्ण । उ॰—दासी दास बासि बास रोम पाट को कियो । दायजो विदेह राज भाँति भाँति को कियो ।—केशव (शब्द॰) ।
३. चिड़ियों का पर । पंख (को॰) ।
४. मछलियों का वल्क या शल्क (को॰) ।
५. एक जनपद का नाम । दे॰ रोमक ।
रोम २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. छेद । छिद्र । सुराख ।
२. जल । पानी । यौ॰—रोमनियल =चमड़ा जिसके छेद से रोएँ निकलते हैं ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. रोम m. (of uncertain derivation, but cf. 1. रोप) a hole, cavity, L.
रोम n. water, L.
2. रोम m. the city Rome, Cat. (cf. बृहद्-रोम and next)
pl. N. of a people, VP.
रोम , 3. 4. रोम. See under 1. रोमन्.
3. रोम in comp. for रोमन्.
4. रोम (ifc.) = रोमन् (cf. अ-, दीर्घ-, स-र्˚).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (889,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रोमः A hole, cavity. --मं Water.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0918-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रोमं, क्ली, जलम् । इति शब्दचन्द्रिका ॥ (लोम । यथा, महाभारते । ३ । ११२ । ३ । “द्वौ चास्य पिण्डावधरेण कण्ठा- दजातरोमौ सुमनोहरौ च ॥” जनपदविशेषः । इति केचित् ॥)
रोम, [न्] क्ली, (रौतीति । रु + “नामन्- सीमन्व्योमन्रोमन्निति ।” उणा० ४ । १५० । इति मनिन्प्रत्ययेन साधुः ।) शरीरजाताङ्कुरः । रोँया इति भाषा । तत्पर्य्यायः । लोम २ अङ्गजम् ३ त्वग्जम् ४ चर्म्मजम् ५ तनूरुहम् ६ । इति राजनिर्घण्टः ॥ स्थानविशेषे तस्य शुभाशुभसूचकत्वं यथा, -- “अल्परोमयुता श्रेष्ठा जङ्घा हस्तिकरोपमा । रोमैकैकं कूपके स्यान्नृपाणान्तु महात्मनाम् ॥ द्वे द्वे रोमे पण्डितानां श्रोत्रियाणान्तथैव च । रोमत्रयं दरिद्राणां रोगी निर्म्मांसजानुकः ॥” इति गारुडे ६३ अध्यायः ॥ रहस्यरोम्नोऽस्पृश्यत्वं यथा, -- “न सर्पशस्त्रैः क्रीडेत स्वानि खानि न संस्पृशेत् । रोमाणि च रहस्यानि नाशिष्टेन सदा व्रजेत् ॥” इति कौर्म्मे उपविभागे १५ अध्यायः ॥ (जनपदविशेषः । तद्देशवासिनि । पुं भूम्नि । यथा, महाभारते । ६ । ९ । ५५ । “वानायवो दशाःपार्श्वा रोमाणः कुशविन्द्ववः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-187-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "रोम" आता है (13)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें