🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:47:21 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वपुस्
vapus
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वपुस् mfn. having form or a beautiful form, embodied, handsome, wonderful, RV.
वपुस् n. form, figure, (esp.) a beautiful form or figure, wonderful appearance, beauty (˚पुषे ind. for beauty; वपुर् दृशये, a wonder to see), RV. &c. &c.
वपुस् n. nature, essence, Mn. v, 96; x, 9 &c.
वपुस् n. (ifc. f(उषी). ) the body, Mn.; MBh. &c.
वपुस् f. Beauty personified as a daughter of Dakṣa and Dharma, VP.; MārkP.
N. of an Apsaras, VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (920,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वपुस् a. [वप्-उसि] Handsome, beautiful (Ved.) --n. 1 (a) Body, person; (स्मरं) वपुषा स्वेन नियोजयिष्यति Ku. 4. 42; नवं वयः कांतमिदं वपुश्च R. 2. 47; Śi. 10. 50. (b) Form, figure, appearance; लिखितवपुषौ शंखपद्मौ च दृष्ट्वा Me. 80; परिघः क्षतजतुल्यवपुः Bṛ. S. 30. 25. --2 Essence, nature; Ms. 5. 96. --3 Beauty, a beautiful form or appearance. --4 Ved. A wonderful phenomenon, wonder. --5 Ved. Water. --Comp. --गुणः, --प्रकर्षः excellence of form, personal beauty; संधुक्षयंतीव वपुर्गुणेन Ku. 3. 52; [] वपुःप्रकर्षादजयद्गुरुं रघुः R. 3. 35; Ki. 3. 2. --धर a. {1} embodied. {2} beautiful. --स्रवः a humour of the body.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0944-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वपुस् न० उप्यन्ते देहान्तरभोगसाधनवीजीभूतानि कमाण्यत्र वप--उसि । १ शरीरे अमरः । २ प्रशस्ताकारे च मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4847,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें