🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:22:05 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संहनन
saṃhanana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संहनन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. संहत करना । एक में मिलाना । जोड़ना ।
२. खूब मिलाकर घना या ठोस करना ।
३. बध । मार डालना ।
४. संयोग । मेल । मिलावट ।
५. कड़ाई ।
६. पुष्टता । मजबूती । बलिष्ठता ।
७. मेल । मुआफिकत । सामंजस्य । अनुकूलता ।
८. शरीर । देह ।
९. कवच । बक्तर । वर्म ।
१४. शरीर का मर्दन । मालिश ।
संहनन २ वि॰ हंता । हनन करनेवाला । विनाशक ।
२. ठोस । दृढ़ ।
३. मजबूत या दृढ़ करनेवाला ।
४. एक दुसरे से टकरानेवाला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-हनन mfn. compact, solid, firm, MBh.; BhP.
making compact or solid, Suśr.
striking together, MW.
killing, destroying, a destroyer, ib.
सं-हनन m. N. of a son of Manasyu, MBh.
सं-हनन n. the act of striking together, Suśr.
hardening, ib.
solidity, compactness, robustness, strength, muscularity, MBh.; R. &c.
firmness, steadfastness, Śīl.
junction, connection (in अ-स्˚), Nīlak.
agreement, harmony, MBh.
the body (as having the limbs well compacted), L.
a mail-coat (?), L.
rubbing the limbs, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1122,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संहननं 1 Compactness, firmness. --2 The body, person; अमृताध्मातजीमूतस्निग्धसंहतनस्य ते U. 6. 21; Mv. 2. 46. --3 Strength; see संहति also. --4 Rubbing the limbs. --5 Killing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1074-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संहनन न० संहन्यते परार्थं संस्रज्यते सम् + हन--ल्युट् । १ देहं अमरः २ सङ्घाते ३ बधे च ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5190,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
संहननं, क्ली, (संहन्यते इति । सं + हन + ल्युट् ।) शरीरम् । इत्यमरः ॥ (यथा, भाग- तते । ५ । २ । २१ । “आग्नीध्रसुतास्ते मातुरनुग्रणादौत्पत्तिकेनैव संहननबलोपेताः पित्रा विभक्ता आत्मतुल्य- नानामि यथाविभागं जम्बूद्बीपवर्षाणि बुभुजुः ॥” सम्यग्घातनञ्च ॥ (कठिने, त्रि । यथा, भाग- वते । ५ । ९ । १० । “शीतोष्णवातवर्षेषु वृष इवानाधृताङ्गः पीनः संहननाङ्गः * * * विचचार ॥” “संहन्यन्ते निविडीभवन्ति अङ्गानि यस्य । कठिनावयव इत्यर्थः ॥” इति तट्टीकायां स्वामी ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-208-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "संहनन" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें