🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:12:04 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वल्क
valka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वल्क १ संज्ञा पुं॰ [सं॰ √वल्क् (=भाषण, कथन)] वक्ता । वाव- दूक [को॰] ।
वल्क २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पेड़ों के धड़ औक कांड पर का आवरण । वल्कल । छाल ।
२. मछली के ऊपर की छाल । चोई । शल्क (को॰) ।
३. खंड । भाग (को॰) ।
६. एक प्रकार का वस्त्र (को॰) ।
५. पट्टिका लोध्र । पठानी लोध (को॰) । यौ॰—वल्कतरु । वल्कद्रुम । वल्कपत्र । वल्कफल । वल्कलोध्र । वल्कवसा=वल्कल या छाल का परिधान ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. वल्क m. (for 2. See below) = वक्ट्रि, a speaker, Śaṃk. on BṛĀrUp. (in explaining यज्ञवल्क).
2. वल्क m. n. (prob. connected with √ वल् ‘to cover’; for 1. See above) ‘covering’, the bark of a tree, TS. &c. &c.
वल्क n. the scales of a fish, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (928,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वल्कः --ल्कं [वल् संवरणे क, कस्य नेत्वं] [] 1 The bark of a tree; स वल्कवासांसि तवाधुना हरन् करोति मन्युं न कथं धनंजयः Ki. 1. 35; R. 8. 11; Bk. 10. 1. --2 The scales of a fish. --3 A part, fragment (खंड). --Comp. --तरुः a kind of tree. --द्रुमः the birch tree. --लोध्रः a variety of the Lodhra.
वल्कः --ल्कं [वल् संवरणे क, कस्य नेत्वं] [] 1 The bark of a tree; स वल्कवासांसि तवाधुना हरन् करोति मन्युं न कथं धनंजयः Ki. 1. 35; R. 8. 11; Bk. 10. 1. --2 The scales of a fish. --3 A part, fragment (खंड). --Comp. --तरुः a kind of tree. --द्रुमः the birch tree. --लोध्रः a variety of the Lodhra.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0951-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वल्क भाषणे चु० उभ० द्वि० येट् । वल्कयति ते अववल्कत् त ।
वल्क न० वल--संवरणे क कस्य नेत्त्वम् । १ वृक्षादीनां त्वचि वल्कले २ मत्स्यानां त्वचि शल्के (आँइस) मेदि० । ३ खण्डे च विश्वः । ४ पद्विकालोध्रे पु० राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4860,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वल्क, क भाषणे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरा०- पर०-सक०-सेट् ।) क, वल्कयति । भाषणं कथनम् । इति दुर्गादासः ॥
व(ब)ल्कं, क्ली, (वलते इति । वल संवरणे + “शूक- वल्कोल्काः ।” उणा० ३ । ४२ । इति कप्रत्य- यान्तो निपातितः ।) वल्कलः । (यथा, रघौ । ८ । ११ । “गुणवत् सुतरोपितश्रियः परिणामे हि दिलीपवंशजाः । पदवीं तरुवल्कवाससां प्रयताः संयमिनां प्रपेदिरे ॥”) शल्कः । इति मेदिनीशब्दरत्नावल्यौ ॥ खण्डम् । इति विश्वः ॥
व(ब)ल्कः, पुं, (वल संवरणे + कः निपातितश्च ।) पट्टिकालोध्रः । इति राजनिर्घण्टः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-299-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वल्क" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें