🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:09:47 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वीचि
vīci
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
लहर के नाम (1.10.5) भंग · तरंग · ऊर्मि · लहरों
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वीचि संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. लहर । तरंग ।
२. बीच की खाली जगह । अवकाश ।
३. सुख । आनंद विश्रांति ।
४. दीप्ति । चमक ।
५. अविवेक । विचारशून्यता (को॰) ।
६. प्रकाश की किरण (को॰) ।
७. अल्पता । लघुता (को॰) । यौ॰—बीचिकाक = दे॰ वीचीकाक । वीचिक्षोभ = लहरों का वेग से उठना गिरना । वीचितरंगन्याय । वीचिमाली
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वीचि f. (prob. fr. वि + 2. अञ्च्) going or leading aside or astray, aberration, deceit, seduction, RV. x, 10, 6
also m. (L.) and f(ई). (ifc. ˚चि, or ˚चिक) a wave, ripple, Kāv.; VarBṛS. &c.
‘wave’ as N. of a subdivision of a chapter (called प्रवाह, ‘river’), Sadukt.
(prob. for अ-वीचि) a partic. hell, R. (L. also = सुख, अवकाश, स्वल्प, अल्प, आलि, किरण).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1004,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वीचिः m. f., वीची [Uṇ. 4. 72] 1 A wave; समुद्रवीचीव चलस्वभावाः Pt. 1. 194; U. 3. 2; R. 6. 56. 12. 100, Me. 28. --2 Inconstancy, thoughtlessness. --3 Pleasure, delight. --4 Rest, leisure. --5 A ray of light. --6 Little. --Comp. --मालिन् m. the ocean.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1003-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वीचि(ची) पुंस्त्री० वे--डीचि स्त्रीत्वे वा ङीप् । १ तरङ्गे अमरः २ अवकाशे ३ सुखे मेदि० । ४ अल्पे हेमच० । ५ कि- रणे च जटाध० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4940,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वीचिः, पुं, स्त्री, (वयति जलं तटे वर्द्धयतीति । वे + “वोञो डिच्च ।” उणा० ४ । ७२ । ईचिः । स च डित् ।) तरङ्गः । इत्यमरः ॥ (यथा, रघुवंशे । १ । ४३ । “सरसीष्वरविन्दानां वीचिविक्षोभशीतलम् । आमोदमुपजिघ्रन्तौ स्वनिश्वासानुकारिणम् ॥”) स्वल्पतरङ्गः । अवकाशः । सुखम् । इति मेदिनी । चे, १० ॥ अल्पः । इति हेमचन्द्रः ॥ किरणः । इति जटाधरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-466-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वीचि" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें