🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:59:48 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वेधा
vedhā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वेधा पु संज्ञा पुं॰ [सं॰ वेधस्]
१. ब्रह्मा । स्त्रष्टा । उ॰—सहस शब्द बीते तब वेधा । वरंब्रूह भाकेउ अति मेधा ।—गिरधर (शब्द॰) ।
२. विष्णु ।
३. शिव ।
४. सूर्य ।
५. पंडित ।
६. सफेद मदार ।
७. दक्ष आदि प्रजापति ।
८. एक यादव का नाम जो अँगद या अँगद का पुत्र था ।
९. पुरोहित (को॰) ।
१०. चंद्रमा (को॰) ।
११. कवि (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वेधा f. a mystical N. of the letter म्, Up.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1018,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वेधाः, [स्] पुं, (विदधातीति । वि + धा + “विधाञो वेध च ।” उणा० ४ । २२४ । इति असिः । वेधादेशश्च सोपसर्गधातोः ।) ब्रह्मा । (यथा, रघुः । १ । २९ । “तं वेधा विदधे नूनं महाभूतसमाधिना । तथाहि सर्व्वे तस्यासन् परार्थैकफला गुणाः ॥”) विष्णुः । इत्यमरः ॥ (शिवः । यथा, हरिवंशे भविष्यपर्व्वणि । १५ । १२ । “नमस्ते शितिकण्ठाय नीलग्रीवाय वेधसे ॥”) सूर्य्यः । इति शब्दरत्नावली ॥ पण्डितः । इति विश्वः ॥ श्वेतार्कवृक्षः । इति शब्दचन्द्रिका ॥ अनन्तपुत्त्रः । यथा, -- “इक्ष्वाकुर्ज्येष्ठदायादो मध्यदेशमवाप्तवान् । सुद्युम्नस्य प्रतिष्ठानं तस्य पुत्त्रः पुरूरवाः ॥ नरिष्यतः शुकाः पुत्त्राः शाकं क्षत्त्रमुदाहृतम् । नाभागस्याम्बरीषोऽभूत् सक्षत्त्रं पार्थिवं ततः ॥ कोष्टवे वार्षकं क्षेत्रं रणवृष्टिर्ब्बभूव ह । शर्यातेर्मिथुनन्त्वासीदनन्तो नाम विश्रुतः ॥ सुकन्या नाम कन्या च या पत्नी यादवस्य च । अनन्तस्य च पुत्त्रोऽभूत् वेधो नाम महाप्रभुः । आनर्त्तविषये तेन पुरी कुशस्थली कृता ॥” इति वह्रिपुराणे सागरोपाख्याननामाध्यायः ॥ (प्रजापतिर्दक्षादिः । यथा, कुमारे । २ । १४ । “परतोऽपि परश्चासि विधाता वेधसामपि ॥” त्रि, मेधावी । इति निघण्टुः । ३ । १५ ॥ विविध- कर्त्ता । यथा, ऋग्वेदे । ५ । ४३ । १२ । “आ वेधसं नीलपृष्ठं बृहन्तम् ।” “कीदृशं देवं वेधसं विविधकर्त्तारम् ।” इति तद्भाष्ये सायणः ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-504-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें