🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:06:05 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

व्याप्त
vyāpta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
व्याप्त वि॰ [सं॰]
१. पूरित । भरा हुआ ।
२. ढका हुआ । आच्छा- दित ।
३. सर्वत्र फैला हुआ या प्रसृत
४. परिवेष्ठित ।
५. स्थापित ।
६. प्राप्त अधिकृत ।
७. संमिलित ।
८. प्रसिद्ध । विख्यात ।
९. अंतर्भूत । नितांत संसक्त ।
१०. फैलाया हुआ [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
व्य्-आप्त mfn. spread through, pervaded, extended, covered or filled with, thoroughly occupied or penetrated by (as the universe by spirit), filled up, full, ŚvetUp.; Bhag.; R. &c.
comprehended or included under (a general notion), having invariably inherent properties, invariably pervaded or attended or accompanied by (in logic; e.g. धूमो वह्निना व्याप्तः, ‘smoke is invariably attended by fire’), Bhāṣāp.
occupied, obtained, taken possession of MBh.; Prab.; Pañcat.
wealthy, rich, AitBr.
celebrated, famous, W.
placed, fixed, ib.
open, outspread, expanded, ib.
व्य्-आप्त , व्य्-आप्ति. See p. 1037.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1037,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
व्याप्त p. p. 1 Spread through, penetrated, pervaded, extended over, permeated, covered. --2 Pervading, extending over all. --3 Filled with, full of. --4 Encompassed, surrounded. --5 Placed, fixed. --6 Obtained, possessed. --7 [] Comprehended, included. --8 Invariably accompanied (in logic); as in धूमो वह्निना व्याप्तः. --9 Famous, celebrated. --10 Expanded, stretched out.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1023-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व्याप्त त्रि० वि + आप + --क्त । १ पूर्णे हेमच० । २ समाक्रान्ते २ ख्याते च मेदि० । ४ स्थापिते ५ व्याप्तियुते च “समेन यदि नो व्याप्तः” उदयनाचार्य्यः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4988,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
व्याप्तं, त्रि, (वि + आप् + क्तः ।) सम्पूर्णम् । तत्- पर्य्यायः । पूर्णम् २ आचितम् ३ छन्नम् ४ पूरितम् ५ भरितम् ६ निचितम् ७ । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, गीतायाम् । ११ । २० । “द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्व्वाः ॥”) ख्यातम् । समाक्रान्तम् । इति मेदिनी ॥ स्थापितम् । यथा । प्राप्तं प्रणिहिते समे इत्यत्र व्याप्तमपि पाठः । इत्यमरटीकायां रायमुकुटः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-550-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
व्याप्ततमव्याप्तान्तरव्याप्तिव्याप्तिकर्मन्व्याप्तिकर्माव्याप्तिग्रहव्याप्तिग्रहोपायव्याप्तिग्रहोपायटिप्पणीव्याप्तिग्रहोपायपूर्वपक्षप्रकाशव्याप्तिग्रहोपायरहस्यव्याप्तिज्ञानव्याप्तित्वव्याप्तिनिरूपणव्याप्तिनिश्चयव्याप्तिनिश्र्चयव्याप्तिपञ्चकव्याप्तिपञ्चकटीकाव्याप्तिपञ्चकरहस्यव्याप्तिपरिष्कारव्याप्तिपूर्वपक्षप्रकाशव्याप्तिपूर्वपक्षरहस्यव्याप्तिमत्व्याप्तिमत्त्वव्याप्तिलक्षणव्याप्तिवादव्याप्तिवादक्रोडव्याप्तिवादक्रोडपत्त्रव्याप्तिवादप्रकाशव्याप्तिवादरहस्यव्याप्त्यनुगमव्याप्त्यनुगमप्रकाशव्याप्त्यनुगमरहस्यव्याप्त्यनुगमवादार्थव्याप्त्यनुगमालोकव्याप्त्य्
🔁 जिनके अर्थ में "व्याप्त" आता है (11)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें