🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:18:48 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शबल
śabala
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
चितकबरे (अनेक रंगों वाले) के नाम (1.5.18) चित्र · किर्मीर · कल्माष · एत · कर्बुर · शुक्ल · रंग
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शबल १ वि॰ [सं॰]
१. चितकबरा ।
२. रंग बिरंगा । चित्र विचित्र ।
२. अनेक हिस्सों में विभक्त (को॰) ।
३. किसी की अनुकृति पर बना हुआ । अनुकृत (को॰) ।
३. घालमेल किया हुआ । मिश्रित (को॰)!
४. विकृताकार । विकृत । विवर्ण (को॰) ।
५. आत । दुःखेत । पीड़ित (को॰) ।
शबल २ संज्ञा पुं॰
१. एक नाग का नाम ।
२. बौद्धों का एक प्रकार का धार्मिक कृत्य ।
३. अगिया घास । गंधतृण ।
४. चित्रक चितउर वृक्ष ।
५. अनेक प्रकार का रंग । विवधं वर्ण (को॰) ।
६. जल (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शबल mf(आ, or ई)n. (also written शवल; cf. शबर above) variegated, brindled, dappled, spotted (in RV. x, 14, 10 applied to the two four-eyed watch-dogs of Yama), RV. &c. &c.
variegated by i.e. mixed or provided or filled with (instr. or comp.), Kāv.; Sarvad.
disfigured, disturbed, BhP. (see comp.)
शबल m. a variegated colour, W.
N. of a serpent-demon, MBh.
of a man (v.l. for शबर), Cat.
शबल (आ) or (ई) f., see below
शबल n. water (cf. शबर), W.
a partic. religious observance of the Buddhists, ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1052,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शब(व)ल a. 1 Spotted, brindled, variegated; क्वचित्प्रभा चांद्रमसी तमोभिश्र्छायाविलीनैः शबलीकृतेव R. 13. 56, 5. 44; Mv. 7. 26. --2 Varied, divided into various parts. --3 Articulate; imitative. --लः A variegated colour. --ला, --ली 1 A spotted or brindled cow. --2 The cow of plenty or Kāmadhenu q. v. --लं Water.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1032-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
श(ब)वलः, पुं, (शप आक्रोशे + “शपेर्ब्बश्च ।” उणा० १ । १०७ । इति कलः बश्चान्तादेशः ।) कर्व्वुरवर्णः । तद्वति, त्रि । इत्यमरः ॥ (यथा, भागवते । ३ । २३ । २४ । “अङ्गञ्च मलपङ्केन संछन्नं शवलस्तनम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-037-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें