🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:25:14 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

शौक
śauka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
कबूतरों, तोतों, मोरों, तीतरों के समूह (2.5.45) कापोत · मायूर · तैत्तिर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
शौक संज्ञा पुं॰ [अ॰ शौक़]
१. किसी वस्तु की प्राप्ति या निरंतर भोग के लिये अथवा कोई कार्य करते रहने के लिये होनेवाली तीव्र अभिलाषा या कामना । प्रबल लालसा । जैसे,—मोटर का शौक, सफर का शौक, खाने पीने का शौक, जूए का शौक, किताबौं का शौक । क्रि॰ प्र॰—करना ।—रखना ।—होना । मुहा॰—शौक करना = किसी वस्तु या पदार्थ का भोग करना । जैसे,—तंबाकू आ गया, शौक कीजिए । शौक चर्राना या पैदा होना = मन में प्रबल कामना होना । तीव्र लालसा होना (व्यंग्य) । जैसे—अब आप को भी घोड़े पर चढ़ने का शौक चर्राया है । शौक पूरा करना या मिटाना = किसी बात की प्रबल इच्छा की पूर्ति करना । जैसे,—जाइए, आप भी शतरंज का शौक पूरा कर (मिटा) लीजिए । शौक फरमाना = दे॰ 'शोक करना' । शौक से = प्रसन्नतापूर्वक । आनंद से । जैसे—हाँ हाँ, आप भी शौक से चलिए ।
२. आकांक्षा । लालसा । हौसिला । जैसे,—मुझे आज तक इस बात का शौक ही रहा कि लोग तुम्हारी तारीफ करते ।
३. व्यसन । चसका । चाट । जैसे,—(क) आजकल उसे शराब का शोक हो गया है । (ख) आपका गंगास्नान का शौक कब से हुआ ? क्रि॰ प्र॰—लगना ।—लगाना ।—होना ।
४. प्रवृत्ति । झुकाव । जैसे,—जरा आपका शौक तो देखिए, पेड़ पर चढ़ने चले हैं ।
शौक २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शुकसमूह । तोतों का झुंड ।
२. रतिबंध का एक प्रकरा (को॰) ।
३. शोक की अवस्था । शोक- दशा । शोकपूर्णता (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
शौक n. (fr. शुक) a flight of parrots g. खण्डिकादि
a kind of coitus, L.
sorrowfulness (perhaps w.r. for शोक), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1092,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शौक न० शुकान समूहः अण् । १ शुकसमुदाये अमरः । शूकोऽस्त्यत्र णः । स्त्रीणां २ करणमेदे राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5145,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
शौकं, क्ली, (शुकानां समूहः । शुक + “खण्डि- कादिभ्यश्च ।” ४ । २ । ४५ । इत्यञ् ।) शुक- गणः । इत्यमरः ॥ स्त्रीणां करणम् । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-142-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "शौक" आता है (8)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें