🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:06:08 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

संतुष्ट
saṃtuṣṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
संतुष्ट वि॰ [सं॰ सन्तुष्ट]
१. जिसका संतोष हो गया हो । जिसकी तृप्ति हो गई हो । तृप्त ।
२. जो मान गया हो । जो राजी हो गया हो । जैसे,—इन्हें किसी तरह समझा बुझाकर संतुष्ट कर लो; फिर सब काम हो जायगा ।
३. प्रसन्न । खुश (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सं-तुष्ट mfn. quite satisfied or contented, well pleased or delighted with (instr. or comp.), MBh.; Kāv. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1142,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
संतुष्ट p. p. Satisfied, pleased, contented.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1087-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सन्तुष्टः, त्रि, (सं + तुष + क्तः ।) सन्तोषयुक्तः । यथा, -- “गच्छध्वममराः सर्व्वे गृहीत्वार्च्चां स्वमालयम् सन्तुष्टा वरमस्माकं दत्त्वेदानीं सुपूजिताः ॥” इति छन्दोगवृषोत्सर्गतत्त्वम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-239-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "संतुष्ट" आता है (29)
तुष्ट तोषप्राप्त । तुप्त । संतुष्टप्रसन्न संतुष्ट । तुष्टआप्यायित तृप्त । संतुष्टसंप्रीत संतुष्ट । प्रसन्न । यौ॰—संप्रीतमानस = जिसका मन संतुष्ट हो । प्रसन्नमनपरितृप्त अघाया हुआ । संतुष्ट । तृप्तपूर्णमानस संतुष्ट । परितुष्टहृष्टहृदय प्रसन्नहृदय । संतुष्ट । आनंदमग्न । हर्षितपूर्णाभिलाष जिसकी अभिलाषा पूर्ण हो गई हो । परितुष्ट । संतुष्टसंप्रीतिमत् संतुष्ट । प्रसन्न । हर्षितहृष्टसंकल्प प्रसन्न । खुश । संतुष्टआसूदा संतुष्ट । तृप्तछकाछक तृप्त । अघाया हुआ । संतुष्टखुशनूद प्रसन्न । संतुष्ट । रजामंदपरितोषवान् परितोषयुक्त । संतुष्ट । परितुष्टशीतल ठंढा । सर्द । गरम का उल्टास्तिमित भीगा हुआ । तर । नम । आर्द्रप्रक्लिन्न आर्द्र । तर । गीलातृपल प्रसन्न । खुशअयाचक नहीं माँगनेवाला । जो माँगे नहींसुहित बहुत लाभकारी । उपयोगीकृतार्थ जिसका अभिप्राय पूरा हो चुका हो । जो अपने सब काम कर चुका हो । कृतकृत्य …निर्वृत वृक्षहीनप्रशांत चंचलतारहित । स्थिरसंजात उत्पन्नअनुनीत मर्यादित । अनुशासितसुतोष संतोष । सब्रसंतोषित प्रसन्न किया हुआ । इतमीनान कराया हुआ । संतोष कराया हुआअयाच्य जिसे माँगने की आवश्यकता न हो । पूर्ण- काम । भरापुराविवद्धिंत बढ़ा हुआ । वृद्धिप्राप्त
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬