🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:58:05 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

समाहार
samāhāra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
संग्रह (3.2.16) समुच्चय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
समाहार संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. बहुत सी चीजों को एक जगह इकट्ठा करना । संग्रह ।
२. समूह । राशि । ढेर ।
३. मिलना । मिलाप ।
४. शब्दों या वाक्यों का परस्पर संयोग (को॰) ।
५. द्वंद्व और द्विगु समासों का समष्टिविधायक एक उपभेद (को॰) ।
६. संक्षेपण । संकोचन (को॰) ।
७. वर्णमाला के दो अक्षरों का शब्दांश में योग । प्रत्याहार (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सम्-आहार m. seizing, taking hold of Gṛhyās.
aggregation, summing up, sum, totality, collection, assemblage, multitude, MBh.; Kāv. &c.
(in gram.) conjunction or connecting of words or sentences (as by the particle च), Śaṃk.; Prāt., Sch.; Pāṇ., Sch.
compounding of words, a compound (esp. applied to a Dvaṃdva whose last member is in the neuter gender [e.g. अहि-नकुलम्, ‘a snake and an ichneumon’], or to a Dvigu, when it expresses an aggregate; see त्रिलोकी), Pāṇ.
= प्रत्याहार, Vop. (cf. IW. 169 n.)
withdrawal (of the senses from the world), Kām.
contraction, abridgment, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1163,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
समाहारः 1 A collection, an aggregate, assemblage; Māl. 9. --2 Composition of words. --3 Conjunction of words or sentences. --4 A subdivision of Dvandva and Dvigu compounds, expressing an aggregate. --5 Abridgment, contraction, conciseness1. --6 Combination of two letters of the alphabet into a syllable (= प्रत्याहार q. v.). [1] Correction submitted by Dr. Sampada Savardekar and Jim Funderburk on 20210104. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/csl-corrections/issues/20.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1098-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समाहार पु० सम् + आ + हृ--घञ् । १ समुच्चये अमरः २ अनु- द्भूतावयवभेदे समूहे समाहारे द्वन्द्वे तु द्वित्वत्रित्वादिनैव समूहस्य बोधात् समूहत्वमेव प्रवृत्तिनिमित्तम् । द्वन्द्वशब्दे ३७९२ पृ० द्विगुशब्दे च ३८१३ पृ० दृश्यम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5235,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
समाहारः, पुं, (सं + आ + हृ + घञ् ।) समु- च्चयः । इत्यमरः ॥ बहूनां भिन्नानां बाह्य- व्यापारेण बुद्ध्या वा पञ्चमूली त्रिभुवनवत् राशीकरणम् । इति भरतः ॥ संक्षेपः । यथा, “समासस्तु समाहारः संक्षेपः संग्रहोऽपि च ।” इति हेमचन्द्रः ॥ समाहारद्वन्द्वसमाहारद्विगुसमासयोर्व्विवरणं समासशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-275-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "समाहार" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें