🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:41:22 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

साद
sāda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
साद १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. डुबना । तल में बैठना ।
२. थकान । क्लांति ।
३. पतलापन । तन्वंगता । तनुता ।
४. नष्ट होना । विनाश ।
५. पीड़ा । व्यथा ।
६. स्वच्छता । पवित्रता ।
७. गति । गमन । गतिशीलता [को॰] ।
साद पु २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ शब्द, प्रा॰ सद्द] दे॰ शब्द । उ॰—सिथल पुकारी साद सुणीजै, कीजै हो हरि ! बाहर कीजै ।—रघु॰ रू॰, पृ॰ १३५ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
साद m. sitting (on horseback), riding, RV. i, 162, 17
sinking in (of wheels), VarBṛS.
sinking down, exhaustion, weariness, Kāv.; Suśr.
perishing, decay, loss, ruin, Kālid. (cf. comp.)
despondency, despair, Hariv.; Nalod.
purity, clearness, cleanness (cf. प्र-साद), W.
going, motion, MW.
साद , सादन &c. See p. 1139, col. 1.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1139,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सादः [सद्-घञ्] 1 Sinking, settling down. --2 Exhaustion, weariness; उदितोरुसादमोतवेपथुमत् Śi. 9. 77. --3 Leanness, thinness, emaciation; शरीरसादादसमग्रभूषणा R. 3. 2. --4 Perishing, decay, loss, destruction, cessation; गतिविभ्रमसादनीरवा R. 8. 58; Nalod. 3. 24. --5 Pain, torment. --6 Clearness, purity. --7 [] Going, motion.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1114-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सादः, पुं, (सद + घञ् ।) विषादः । (यथ, रघुः । ३ । २ । “शरीरसादादसमग्रभूषणा मुखेनं सालक्ष्यत लोध्रपाण्डुना ॥”) शरणम् । गतिः । (यथा, बृहत्संहितायाम् । ४६ । ६० । “यानं वाहवियुक्तं यदि गच्छेन्न व्रजेच्च वाहन- युतम् । राष्ट्रभयं भवति तदा चक्राणां सादभङ्गे च ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-326-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें