🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:34:54 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सानु
sānu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
पर्वत का समतल भाग (पठार) (2.3.5) स्नु · प्रस्थ
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सानु संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. पर्वत की चोटी । शिखर । उ॰—अचल हिमालय का शोभनतम लता कलित शुचि सानु शरीर ।—कामायनी, पृ॰ २९ ।
२. अंत । सिरा ।
३. समतल भूमि । (पर्वत के ऊपर की) चौरस जमीन ।
४. बन । जंगल । विशेषत: पहाड़ी जंगल ।
५. मार्ग । रास्ता ।
६. पल्लव । पत्ता ।
७. सूर्य ।
८. विद्वान । पंडित ।
९. अँखुआ । अंकुर (को॰) ।
१०. अतट । करारा । प्रपात (को॰) ।
११. चट्टान (को॰) ।
१२. हवा का झोंका । प्रभंजन (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सानु m. n. (accord. to Uṇ. i, 3 fr. √ सन्; collateral form 3. स्नु) a summit, ridge, surface, top of a mountain, (in later language generally) mountain-ridge, table-land, RV. &c. &c. (L. also, ‘a sprout; a forest; road; gale of wind; sage, learned man; the sun’).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1202,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सानु m., n. 1 A peak, summit, ridge; सानूनि गंधः सुरभीकरोति Ku. 1. 9; Me. 2; Ku. 1. 5; Ki. 5. 36. --2 A level ground on the top of a mountain, table-land. --3 A shoot, sprout. --4 A forest, wood. --5 A road. --6 Any surface, point, end. --7 A precipice. --8 A gale of wind. --9 A learned man. --10 The sun.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1116-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सानु पुंन० सन--ञुन् । १ पर्वतस्थे समभूमिदेशे प्रस्थे अमरः २ वने ३ वातसमूहे ४ पथि ५ अग्रे ६ कोविदे ७ अर्के मेदि० । ८ पल्लवे च जटा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5280,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सानुः, पुं, क्ली, (सन्यते सेव्यते मुनिप्रभृतिभिरिति सन सेवायाम् + “दॄसनिजनीति ।” उणा० १ । ३ । इति ञुण् ।) पर्व्वतसमभूभागः । तत्पर्प्यायः । स्नुः २ प्रस्थः ३ । इत्यमरः । २ । ३ । ५ ॥ (यथा, रामायणे । २ । ३१ । २७ । “भवास्तु सह वैदेह्या गिरिसानुषु रंस्यते । अहं सर्व्वं करिष्यामि जाग्रतः स्वपतश्च ते ॥”) वनम् । वात्या । मार्गः । अप्रम् । कोविदः । इति मेदिनी ॥ अर्कः । पल्लवः । इति जटाधरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-331-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें