🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:12:38 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सुदिन
sudina
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
'पुण्य' और 'सुदिन' के बाद 'अह' (पुण्याहम्, सुदिनाहम्) — (3.5.29) पुण्य · अह
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सुदिन संज्ञा पुं॰ [सं॰ सु + दिन] शुभ दिन । अच्छा दिन । मुबारक दिन । उ॰—(क) मुनि तथास्तु कहि सुदिन विचारी । कारवाई मख राख तयारी ।—रघुराज (शब्द॰) । (ख) तहाँ तुरंत सुमंत गणक गण ल्यायो ललकि लिवाई । गुरु वशिष्ठ आज्ञानुसार ते दीन्ह्यो सुदिन बनाई रघुराज (शब्द॰) । (ग) अस कहि कौशिक सुदिन बनायो । तहँ तुरंत प्रस्थान पठायो ।—रघुराज (शब्द॰) । मुहा॰—सुदिन बनाना, सुदिन बिचारना, सुदिन तोधना = किसी शुभ काम के लिये ज्योतिष शास्त्रानसार अच्छा मुहूर्त निकालना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सु—दिन mf(आ)n. clear, bright (as a day or morning), RV.
सु—दिन n. a clear or fine or auspicious day, RV. &c. &c.
happy time, happiness (= सुख), Naigh. iii, 6
N. of a Tīrtha, MBh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1224,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुदिन न० प्रा० स० । १ प्रशस्तदिवसे । २ प्रशस्ते त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5312,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सुदिनं, क्ली, (ष्ठसु दिनम् ।) शुभदिवसः । यथा, ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे । ४३ । ४८ । ५१ । “सुदिनं दुर्द्दिनं शश्वत् भ्रमत्येव भवे भव । सर्व्वेषां प्राकृतानाञ्च द्वे बीजे सुखदुःखयोः ॥ सुदिनं दुर्द्दिनञ्चैव सर्व्वं कर्म्मोद्भवं भव । तत्कर्म्म तपसा साध्यं कर्म्मणाञ्च शुभाशुभम् ॥”
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-369-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें