🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:09:20 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सूचना
sūcanā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सूचना १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. वह बात जो किसी को बताने, जताने या सावधान करने के लिये कही जाय । प्रकट करने या जतलाने के लिये कही हुई बात । विज्ञापन । विज्ञप्ति । क्रि॰ प्र॰—करना ।—देना ।—पाना ।—मिलना ।
२. वह पत्र आदि जिसपर किसी को बताने या सूचित करने के लिये कोई बात लिखी हो । विज्ञापन । इश्तहार ।
३. अभिनय ।
४. दृष्टि ।
५. बेधना । छेदना ।
६. भेद लेना ।
७. हिंसा । मारना ।
८. गंधयुक्त करना ।
सूचना पु २ क्रि॰ अ॰ [सं॰ सूचन] बतलाना । जतलाना । प्रकट करना । उ॰—हृदय अनुग्रह इंदु प्रकासा । सूचत किरन मनो- हर हासा ।—तुलसी (शब्द॰) । यौ॰—सूचनापट्ट = वह पट्ट या तख्ती जिसपर आनश्यक निर्देश लगाए जायँ । नोटिस बोर्ड । सूचनापत्र । सूचनामंत्री = सूचना विभाग का सर्वश्रेष्ठ अधिकारी । सूचना विभाग = आवश्यक जानकारी अकत्र करने और उन्हें संबद्ध जनों को विभिन्न प्रकारों से बतानेवाला विभाग ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सूचना (आ), f. (= सूचा) pointing out, indication, communication, Suśr.; Sāh.
piercing &c., L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1241,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सूचनं --ना [सूच्-भावे ल्युट्] 1 The act of piercing or perforating, boring, perforation. --2 Pointing out, indication, intimation. --3 Informing against, betraying, calumniating, traducing. --4 Gesticulation, indicating by proper sings or gestures. --5 Hinting, hint. --6 Information. --7 Teaching, showing, describing. --8 Spying out, spying, seeing, ascertaining. --9 Villainy, wickedness. --10 Hurting, killing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1133-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सूचना, स्त्री, (सूच + णिच् + युच् । टाप् ।) व्यधनम् । दृष्टिः । मन्धनम् । अभिनयः इति । [] विश्वमेदिन्यौ ॥ (ज्ञापनम् । यथा, साहित्य- दर्पणे । ६ । ३१२ । “यत्र स्यादङ्क एकस्मिन्नङ्कानां सूचनाखिला । तदङ्कमुखमित्याहुर्बीजार्थख्यापकञ्च तत् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-391-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सूचना" आता है (11)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें