🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:24:50 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

सूद
sūda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
सूद १ संज्ञा पुं॰ [फा॰] १ लाभ । फायदा ।
२. ब्याज । वृद्धि । क्रि॰ प्र॰—चढ़ना ।—देना ।—पाना ।—लगना ।—लेना ।— होना । मुहा॰—सूद दर सूद = ब्याज पर ब्याज । चक्रवृद्धि । सूद पर लगाना = सूद लेकर रुपया उधार देना ।
सूद २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. रसोइया । सूपकार । पाचक ।
२. पकी हुई दाल, रसा, तरकारी, आदि ।
३. सारधि का काम । सारथ्य ।
४. अपराध । पाप ।
५. दोष । ऐब ।
६. एक प्राचीन जनपद का नाम ।
७. लोध्र । लोध ।
८. विध्वंस । विनाश (को॰) ।
९. कूप । कूआँ (को॰) ।
१०. कीचड़ । कर्दम (को॰) ।
११. व्यंजन ।
१२. स्त्रोत । चश्मा । झरना (को॰) ।
१३. गिराना । चुआना । ढालना (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सूद m. a well, RV. (Naigh. iii, 25)
the mud of a dried-up pool (others, ‘sweetness, sweet drink’, esp. ‘milk’), ib.; Br.; Kāṭh.
(prob.) a hot spring, Rājat.
a kind of sauce or broth (cf. सूप), Kām.; Rājat.
a cook, MBh.; R. &c.
N. of a country in Kaśmīra (?), Rājat.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1242,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
सूदः [सूद्-अच्] 1 Destroying, destruction, massacre. --2 Pouring out, distilling. --3 A well, spring. --4 A cook. --5 Sance, soup. --6 Anything seasoned, a prepared dish. --7 Split pease. --8 Mud, mire. --9 Sin, fault. --10 The office of a charioteer. --11 The Lodhra tree. --Comp. --कर्मन् n. cookery. --शाला a kitchen.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1135-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सूद पु० सूदयति पशून् पाकार्थं सूद--अच् । १ सूपकारके २ व्यञ्जनभेदे सूपे अमरः । ३ सारथ्ये ४ अपराधे ५ लोध्रे ६ पापे च अजयः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5327,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
सूदः, पुं, (सूदयति रसानिति । सूद क्षरणे + णिच् + अच् ।) सूपकारः । (यथा, महाभारते । १ । १३४ । २१ । “तं दृष्ट्वानित्यमुद्युक्तमिष्वस्त्रं प्रति फाल्गुनम् आहूय वचनं द्रोणो रहः सूदमभाषत ॥”) व्यञ्जनम् । इत्यमरः । ३ । ३ । ९० ॥ (यथा, महाभारते । १ । १२८ । ३४ । “भक्ष्यं भोज्यञ्च पेयञ्च चोष्यं लेह्यमथापि वा । उपाकृतं नरैस्तत्र कुशलैः सूदकर्म्मणि ॥”) सूपः । इति विश्वः ॥ सारथ्यम् । अपराधः । लोध्रः । पापम् । इत्यजयपालः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-395-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "सूद" आता है (8)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें