🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:13:06 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

स्वन
svana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
ध्वनि के नाम (1.6.24) निनाद · निनद · ध्वनि · ध्वान · रव
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्वन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शब्द । ध्वनि । आवाज । जैसे, शंख स्वन । उ॰—सुरगन मिलि जय जय स्वन कीन्हा । असुरहि कृष्ण परम पद दीन्हा ।—गोपाल (शब्द॰)
२. एक प्रकार की अग्नि [को॰] ।
स्वन २ वि॰ बुरा शब्द करनेवाला [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्वन m. (ifc. f(ऊ). ) sound, noise (in the older language applied to the roar of wind, thunder, water &c.; in later l˚ to the song of birds, speech, and sound of any kind, cf. Naigh. i, 11), RV. &c. &c.
a partic. Agni, MBh.
(स्वन), roaring water, VS.; TBr.
स्वन mfn. ill-sounding, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1280,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्वनः [स्वन्-अप्] Sound, noise; शिवाघोरस्वनां पश्चाद् बुबुधे विकृतेति तां R. 12, 39; शंखस्वनः &c. --Comp. --उत्साहः a rhinoceros.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1160-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्वन शब्दे भ्वा० पर० अक० सेट् । स्वनति अस्वनीत् अस्वा- नीत् । फणा० स्वेनतुः सस्वनतुः । अयं भूषणे वा घटा० (स्वा)स्वनयति ।
स्वन ध्वाने अद० चु० उभ० अक० सेट् । स्वनयति--ते असस्वनत्--त ।
स्वन पु० स्वन + अप् । शब्दे अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5378,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्वन, ण शब्दे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०- पर०-अक०-सेट् ।) वकारयुक्तः । स्वेनतुः सस्वनतुः । अत्र स्वन ण स्वन च इत्युभयपाठो लेखकप्रमादकृतः । इति दुर्गादासः ॥
स्वन, त् क ध्वाने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (अदन्त चुरा०-पर०-अक०-सेट् ।) वकारयुक्तः । स्वन- यति । इति दुर्गादासः ॥
स्वन, मि तंसने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०- पर०-अक०-सेट् ।) वकारयुक्तः । शब्दे इत्यनु- वर्त्तते । तंसने भूषणे कर्त्तरि शब्देऽर्थेऽयमि- त्यर्थः । स्वेनतुः सस्वनतुर्नूपुरौ । मि, स्वनयति स्वानयति कङ्कणं बधूः । अन्यत्र स्वानयति घण्टां जनः । इति दुर्गादासः ॥
स्वनः, पुं, (स्वननमिति । स्वन शब्दे + “स्वनह- सोर्व्वा ।” ३ । ३ । ६२ । इति अप् ।) शब्दः । इत्यमरः । १ । ७ । २२ ॥ (यथा, महाभारते । १ । १२३ । ४६ । “श्राकाशे दुन्दुभीनाञ्च बभूव तुमुलः स्वनः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-470-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें