🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:13:02 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रव
rava
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रव १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. गुंजार । ध्वनि । नाद । उ॰—(क) कूजत कल रव हंस गन गुंजत मंजुल भृंग ।—तुलसी (शब्द॰) । (ख) कलहंस पिक सुक सरक रव करि गान नाचहिं अपसरा ।— तुलसी (शब्द॰) ।
२. आवाज । शब्द ।
३. शोर । गुल ।
रव पु† २; संज्ञा पुं॰ [सं॰ रवि] सूर्य । उ॰—पावते मरम तौ न आवते जनक धाम जानहौं रूप देख वरहै रव के ।—ह्वदयराम (शब्द॰) ।
रव ३ संज्ञा पुं॰ [देश॰] जहाज की चाल या गति । रूम । (लश॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रव m. (√ 1. रु) a roar, yell, cry, howl (of animals, wild beasts &c.), RV. &c. &c.
song, singing (of birds), MBh.; R. &c.
hum, humming (of bees), Ragh.; Kathās.
clamour, outcry, Kathās.
thunder, RV.; MBh.
talk, MW.
any noise or sound (e.g. the whizz of a bow, the ringing of a bell &c.), MBh.; Kāv. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (868,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रवः [रु-अप्] 1 A cry, shriek, scream, yell, roar (of animals &c.). --2 Singing, humming sound (of birds); R. 9. 29. --3 Clamour. --4 Noise or sound in general; घंटा˚, भूषण˚, चाप˚ &c. --5 Thunder.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0905-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रव गतौ भ्वा० आ० सक० सेट् इदित् । रण्वते अरण्विष्ट ।
रव पु० रु--ध्वनौ अप् । शब्दे अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4793,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रव, इ व्रजे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वा०-पर०- सक०-सेट् ।) इ, रण्व्यते । इति दुर्गा- दासः ॥
रवः, पुं, (रूयते इति । रु ध्वनौ + भावे अप् ।) शब्दः । इत्यमरः ॥ (यथा, रघुः । ९ । ५४ । धनुरधिज्यमनाधिरुपाददे नरवरो रवरोषितकेशरी ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-097-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "रव" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें