🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:58:06 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

हारीत
hārīta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
हारीत संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. चोर । लुटेरा । डाकू ।
२. धूर्त । शठ । चाँईं ।
३. चोरी । लुटेरापन ।
४. चाँईंपन । धूर्तता ।
५. कण्व ऋषि के एक शिष्य का नाम ।
६. एक ऋषि जो स्मृतिकार हैं ।
७. जाबाल ऋषि के एक पुत्र का नाम ।
८. राजतरंगिणी के अनुसार एक जनपद का नाम ।
८. परेवा । कबूतर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. हारीत m. (for 2. See p. 1292, col. 1) a thief, cheat, rogue, MW.
roguery, cheating, fraud, ib.
2. हारीत m. (for 1. See p. 1289, col. 3) = हरीत, the Haritāla pigeon, MBh.; Suśr. &c.
N. of various authors &c. (esp. of a lawyer often quoted), Āpast.; TPrāt.; MBh. &c.
pl. the descendants of Hārīta, VP.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1289,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हारीतः 1 A kind of pigeon; R. 4. 46. --2 A rogue, cheat. --3 N. of a writer of a Smṛti or code of laws; Y. 1. 4.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1170-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हारीत पु० हृ--णिच्बा०--ईतच् । स्मृतिकर्त्तरि मुनिभेदे । २ पक्षिभेदे ३ कितवे च मेदि० । स्वार्थे क । हारिलखगे (हरेल) राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5424,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हारीतः, पुं, पक्षिभेदः । (अस्य लक्षणं गुणाश्च । “हारीतो रक्तपित्तः स्याद्धरितोऽपि स कथ्यते ।” हारीतो हारील इति लोके । “हारीतो रूक्ष उष्णश्च रक्तपित्तकफापहः । स्वेदस्वरकरः प्रोक्तः ईषद्वातकरश्च सः ॥” इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे द्वितीये भागे ॥ आयुर्व्वेद कर्त्तरि च । यथा, -- “अग्निवेशश्च भेलश्च जतृकर्णः पराशरः । हारीतः क्षारपाणिश्च जगृहुस्तन्मुर्नेवचः ॥” इति चरके सूत्रस्थाने प्रथमेऽघ्याये ॥) मुनिभेदः । स च धर्म्मशास्त्रकर्त्ता । (यथा, याज्ञवल्क्यः । १ । ४ । “मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनोऽङ्गिराः । यमापस्तम्बसम्बर्त्ताः कात्यायनबहस्पती ॥ पराशरव्यासशङ्खलिखिता दक्षगौतमौ । शातातपो वशिष्ठश्च धर्म्मशास्त्रप्रयोजकाः ॥” अयञ्च पौराणिक आसीत् । यथा, भागवते । १२ । ७ । ५ । “त्रय्यारुणिः कश्यपश्च सावर्णिरकृतव्रणः । वैशम्पायनहारीतौ षड् वै पौराणिका इमे ॥”) कैतवः । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-532-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें