🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:08:14 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

हास
hāsa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
हास्य के और नाम (1.7.20) हास्य
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
हास १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. हंसने की क्रिया या भाव । हँसी । उ॰—संतो भाई सुनिए एक तमासा । चुप करि रहो त कोई न जानैं कहते आवै हासा । —सुंदर॰ भा॰ २, पृ॰ ८२७ ।
२. परिहास । दिल्लगी । ठट्ठा । मजाक ।
३. निंदा का भाव लिए हँसी । उपहास ।
४. आनंद । खुशी ।
५. हास्य रस का स्थायी भाव (को॰) ।
६. अत्यंत चमकीला श्वेत वर्ण ।
७. खिलना । विकसित होना (को॰) ।
८. अहंकार । गर्व । घमंड (को॰) । यौ॰—हाम परिहास, हासविलास=हास और क्रीड़ा । उ॰—चारु चिबुक नासिका कपोला । हासविलास लेत मन मोला । — मानस, १ । १२३ ।
हास २ वि॰ श्वेत (वर्ण) । उज्वल ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हास m. (ifc. f(आ). ) laughing, laughter, mirth (often in pl.), MBh.; Kāv. &c.
mocking, derision of (gen.), R.
a jest, joke, fun (आख्यान-ह्˚, ‘a funny story’), Kathās.
dazzling whiteness (regarded as laughter in which the teeth are shown), R.; Kathās.; Sāh.
pride, arrogance, BhP.
हास , हास्य. See p. 1294, cols. 2 and 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1294,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हासः [हस्-भावे घञ्] 1 Laughter, laughing, smile; भासो हासः P. R. 1. 22. --2 Joy, mirth, merriment. --3 Laughter, as the prevailing feeling of the rasa called हास्य; see S. D. 207. --4 Derisive laughter; R. 12. 36. --5 Opening, blowing, expanding (as of lotuses &c.); कूलानि सामर्षतयेव तेनुः सरोजलक्ष्मीं स्थलपद्महासैः Bk. 2. 3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1170-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ह(हा)स पु० हस--अप् घञ् वा । हास्ये सुखविकाशनभेदे अमरः ।
हास पु० हस--भावे घञ् । हास्यस्थायिभावके रसभेदे तत्स्वरूपं [] सा० द० “विकृताकारवाग्वेशचेष्टादेः कुहकाद्भवेत् । हासो हास्यस्थायिभावः श्वेतः प्रमथदैवतः । विकृताकारवाक् चेष्टं यदालोक्य हसेज्जनः । तदत्रालम्बनं प्राहुस्त च्चेष्टोद्दीपनं मतम् । अनुभावोऽक्षिसङ्कोचवदनस्मेरता- दिकः । निद्रालस्याबहित्थाद्या अत्र ल्युर्व्यभिचारिणः” ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5422,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हासः, पुं, (हस + घञ् ।) हास्यम् । इत्यमरः । १ । ७ । १९ ॥ (यथा, रघुः । १२ । ३६ । “संरम्भं मैथिलीहासः क्षणसौम्यां निनाय- ताम् । निवातस्तिमितां वेलां चन्द्रोदय इवोदधेः ॥”) [] विकाशः । यथा, भट्टिः । २ । ३ । “विम्बागतैस्तीरवनैः समृद्धिं निजां विलोक्यापहृतां पयोभिः । कूलानि सामर्षतयेव तेनुः सरोजलक्ष्मीं स्थलपद्महासैः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-533-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "हास" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें