🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:14:46 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

हो
ho
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
घञ्-प्रत्ययान्त से 'ञ' प्रत्यय, यदि 'यह क्रिया इसमें हो' अर्थ हो, तो स (3.5.6) क्रिया · इसमें · दाण्डपाता · श्यैनम्पाता · तैलम्पाता
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
हो १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] पुकारने का शब्द या संबोधन ।
हो २ क्रि॰ अ॰ [सं॰ √भू; प्रा॰ हव, हो]
१. सत्तार्थक क्रिया 'होना' के अन्य पुरुष संभाव्य काल तथा मध्यम पुरुष बहुवचन के वर्तमान काल का रूप । जैसे,—(क) शायद वह हो । (ख) तुम वहाँ हो । उ॰—तू मेरो बालक हो नँदनंदन तोहि बिसंभर राखें ।—पोद्दार अभि॰ ग्रं॰, पृ॰ २३४ ।
हो पु † ३ ब्रज की वर्तमानकालिक क्रिया 'है' का सामान्य भूत का रूप । था । उ॰—(क) पहिले हौँ ही हो तब एक । अमल, अकल, अज,भेद विवर्जिति सुनि बिधि बिमल बिवेक ।—सूर॰, २ ।३८ । (ख) दोउ सीँग बिच ह्वै हौँ आयौ जहाँ न कोऊ हो रखवैया ।—सूर॰, १० ।३३५ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हो ind. (a vocative particle [g. चादि] used in calling to a person or in challenging) ho! hallo! &c. (also expressive of surprise &c.), TS.; &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1305,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
हो ind. 1 A vocative particle used in calling to a person or in challenging. --2 Of surprise.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1176-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हो अव्य० ह्वे--डो नि० । १ सम्बोधने २ आह्वाने च मेदि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5438,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
हो, व्य, (ह्वयते अनेनेति । ह्वे + डो । निपा- तनात् साधुः ।) सम्बोधनम् । आह्वानम् । इति मेदिनी ॥ (यथा, किरातार्ज्जुनीये । १५ । २० । “ननु हो मथनाराघो घोरानाथ महोनु न । तयदा तवदा भीमा माभीदावत दायत ॥”) विस्मयः । इत्यमरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (5-552-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "हो" आता है (8)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें