🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:05:37 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

इषु
iṣu
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बाण के और नाम (2.8.87) कलम्ब · मार्गण · शर · पत्री · रोप
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
इषु संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. बाण । तीर ।
२. क्षेत्रगणित में वृत्त के अंतर्गत जीवा के मध्यबिंदु से परिधि तक खींची हुई सीधी रेखा । दे॰ शर ।
३. पाँच की संख्या ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
इषु m. f. an arrow, RV.; AV.; VS.; MBh.; Ragh.; Śak. &c.
(in mathematics) a versed sine
N. of a Soma ceremony, KātyŚr.
the number five, Sāh.
N. of a particular constellation, VarBṛ. xii, 7.
इषु [According to Dayānanda इषु may mean ‘ray of light’; cf. Gk. ἰός; Zd. ishu.]
इषु m. du. (also) N. of two Viṣṭutis, ŚrS.
इषु इषु-धि, &c. See 1. इष्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (168,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
इषुः [इष्-उ; cf. also Uṇ. 1. 13] 1 An arrow. --2 The number five. --3 (In Math.) A versed sine. --4 N. of a Soma ceremony. --Comp. --अग्रं, --अनीकं the point of an arrow. --असनं, --अस्त्रं the bow; राममिष्वसनदर्शनोत्सुकं R. 11. 37; ˚यंत्रमुक्तो बाणः Dk. 9. --आस a. throwing arrows. --(सः) {1} a bow. {2} an archer, a warrior; Bg. 1. 4, 17. --कारः, --कृत् m. an arrow-maker. --धरः, --भृत् m. an archer. --पथः, --विक्षेपः an arrow-shot, the range of an arrow. --प्रयोगः discharging an arrow; R. 2. 42. --मात्र a. having the length of an arrow (about {5} short spans or three feet.). --(त्रं) {1} the length of an arrow. {2} an altar (कुंड). --हस्त a. carrying arrows in the hand.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0281-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
इषुः, पुं, स्त्री, (इष्यति गच्छतीति । इष् + उ ।) बाणः । इत्यमरः ॥ (“उत्कर्षः स च धन्विनां यदिषवः सिध्यन्ति लक्ष्ये चले” । इति शाकुन्तले २ अङ्के ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-214-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "इषु" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें