🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:03:41 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

मार्गण
mārgaṇa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बाण के और नाम (2.8.87) कलम्ब · शर · पत्री · रोप · इषु
माँगने वाला (3.1.49) वनीयक · याचनक · याचक · अर्थी
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
मार्गण संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. अन्वेपण । ढुँढंना ।
२. प्रेम ।
३. याचक । भिखमंगा ।
४. याचना । निवेदन (को॰) ।
५. वाण । तीर (को॰) ।
६. एक संख्या । पाँच की संख्या (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मार्गण mfn. (ifc.) desiring, requiring, asking, MBh.
seeking, investigating, MW.
मार्गण m. a beggar, suppliant, mendicant, Rājat.
an arrow, MBh.; R. &c.
a symbolical expression for the number 5 (derived from the 5 arrows of the god of love), Sūryas.
मार्गण n. the act of seeking or searching for, investigation, research, inquiry, TBr. Comm. MBh.; R. &c.
मार्गण n. the act of begging, solicitation, affectionate sol˚ or inquiry (also f(आ). ), L.
मार्गण n. a bow (16384 Hastas long?), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (812,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
मार्गण a. [मार्ग्-ल्यु ल्युट् वा] 1 Seeking, searching or looking out for. --2 Inquiring. --3 Asking, begging. --णं, --णा 1 Begging, requesting, soliciting. --2 Seeking, looking out for, searching. --3 Investigating, inquiry, examination. --णः 1 A beggar, supplicant, mendicant. --2 An arrow; दुर्वाराः स्मरमार्गणाः K. P. 10; अभेदि तत्तादृगनंग मार्गणैर्यदस्य पौष्पैरपि धैयर्कंचुकं N. 1. 46; Vikr. 1. 77; R. 9. 17, 65. --3 The number ‘five’.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0862-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मार्गण न० मार्ग--ल्युट् । १ अन्वेषणे अमरः । २ याचने ३ प्रणये च मेदि० । कर्त्तरि ल्यु । ४ याचके त्रि० ५ शरे पु० अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4751,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
मार्गणं, क्ली, (मार्ग्यते अन्विष्यत इति । मार्ग + भावे ल्युट् ।) अन्वेषणम् । तत्पर्य्यायः । सम्बी- क्षणम् २ विचयनम् ३ मृगणा ४ मृगः ५ इत्यमरः । ३ । २ । ३० ॥ याच्ञा । इति मेदिनी ॥ णे, ७१ । प्रणयः । इति जटाधरः ॥ (मार्गयतीति । मार्ग + ल्युः ।) याचके, त्रि । इत्यमरः । ३ । १ । ४९ ॥
मार्गणः, पुं, (मार्गयति लक्ष्यमिति । मार्ग + ल्युः ।) शरः । इत्यमरः । २ । ८ । ८७ ॥ यथा, महा- भारते । ६ । ११५ । ४४ । “ते सर्वे दृढधन्वानः संयुगेष्वपलायिनः । बहुधा भीष्ममानर्च्छुर्मार्गणैः कृतमार्गणैः ॥ मार्गयति धनाथ दातारमिति । मार्ग + ल्युः ।) याचकः । इति मेदिनी । णे, ७१ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-708-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें