🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:09:59 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रोप
ropa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
बाण के और नाम (2.8.87) कलम्ब · मार्गण · शर · पत्री · इषु
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रोप १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. ठहराव । रुकावट ।
२. मोहन । बुद्धि फेरना ।
३. छेद । सूराख ।
४. रोपना । पौधे आदि लगाने की क्रिया । रोपण (को॰) ।
५. बाण । तीर । यौ॰—रोपशिखी =वाणाग्नि । वाण से उत्पन्न अग्नि ।
रोप † २ संज्ञा पुं॰ [देश॰] हल की एक लकड़ी जो हरिस के छोर पर जंघे के पार लगी रहती है ।
रोप संज्ञा पुं॰ [सं॰] [वि॰ रुष्ट]
१. क्रोध । कोप । गुस्सा ।
२. चिढ़ । कुढ़न ।
३. वैर । विरोध । द्धेष । उ॰—भुलि गयो सव सों रस रोष मिटै भव के मम रैनि वितो ।—केशव (शब्द॰) ।
४. लड़ाई की उमंग । जोश । उ॰—विगत जलद नभ नील खड़ग यह रोप बढ़ावत ।—हरिश्चंद्र (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रोप 1.
रोप &c. See p. 889, cols. 1, 2.
1. रोप m. (√ 1. रुप्) confusing, disturbing, W.
2. रोप m. (fr. Caus. of √ 1. रुह्) the act of raising, setting up, planting, fixing in &c., MBh.
an arrow, Śiś.; Naiṣ.
रोप n. a fissure, hole.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (884,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रोपः [रुह्-णिच् हस्य पः कर्मणि अच्] 1 The act of raising or setting up. --2 Planting. --3 An arrow; [] Śi. 19. 120. --4 A hole, cavity.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0918-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रोप पु० रुह--णिच्--हस्य पः कर्मणि अच् । १ वाणे अमरः भावे अच् । २ रोपणे वान्यादेर्जननाय ३ अङ्कुरारोपणे च मेदि० ४ छिद्रे न० हमच० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4814,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रोपः, पुं, (रुप्यतेऽनेनेति । रुप विमोहे + घञ् ।) बाणः । इत्यमरः ॥ (रुह + णिच् + घञ् ।) रोपणम् । इति मेदिनी । पे, २ ॥ (यथा, महा- भारते । १३ । ५८ । २४ । “एता जात्यस्तु वृक्षाणां तेषां रोपे गुणास्त्विमे ॥”) छिद्रे, क्ली । इति हेमचन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-187-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "रोप" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें