🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:32:06 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उत्क
utka
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
उत्कण्ठित (3.1.8) उन्मना
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उत्क १ वि॰ [सं॰]
१. इच्छा रखनेवाला ।
१. दुःखद कष्टप्रा ।
३. भूलनेबाला [को॰] ।
उत्क २ संज्ञा पुं॰
१. इच्छा । अवसर [को॰] ।
उत्क वि॰ र्ण [सं॰]
१. कान खड़े हुए ।
२. उत्सुक । (किसी बात को सुनने के लिये) [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उत्क mfn. (fr. 1. उद्, Pāṇ. v, 2, 80), excited by the desire of obtaining anything
wishing for (with inf.), desirous of, longing for
regretting, sad, sorrowful
absent, thinking of something else, Kathās.; Megh.; Śiś. &c.
उत्क m. n. desire, Kathās.
opportunity, occasion, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (175,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उत्क a. [उद्-स्वार्थे कन्; उत्कः = उ. त्कंठितः; उत्क उन्मनाः P. V. 2. 80 Sk.] 1 Desirous of, longing for, anxiously wishing for (in comp.); अद्रिसुतासमागमोत्कः Ku. 6. 95; मानसोत्काः Me. 11; sometimes with an inf.; Śi. 4. 18. --2 Regretting, sad, sorrowful. --3 Absent-minded. --त्कः 1 Desire. --2 Opportunity.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0290-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उत्क त्रि० उद्गतं मनोऽस्य उद् + नि०--क । १ उन्ममस्के २ अन्य- मनस्के । “अगमयदद्रिसुतासमागमोत्कः” कुमा० । “तच् श्रत्वा च श्रवणदुभगं गर्ज्जितं मानसोत्काः” मेघ०” । “उत्कं धरं द्रष्टुमवेक्ष्य शौरिमुत्कब्धरं दारुक इत्युवाच” माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1075,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उत्कः, त्रि, (उद्गतं मनो यस्य । उत् + कन् ।) उन्मनाः । अन्यमनस्कः । इत्यमरः ॥ (“तत् श्रुत्वा ते श्रवणसुभगं गर्ज्जितं मानसोत्काः” । इति मेघटूते । ११ । तथा कुमारे । ६ । ९५ । “अगमयदद्रिसुतासमागमोत्कः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-223-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें