🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:11:57 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

उदग्र
udagra
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
उदग्र वि॰ [सं॰ ] [वि॰ स्त्री॰ उदग्रा]
१. ऊँचा । उन्नत ।
२. बढ़ा । परिवर्धित ।
३. प्रचंड । उद्धत । उग्र । भयंकर । प्रबल । शक्तिशाली (को॰) ।
५. उदार (को॰) ।
६. आयुवृद्ध । वयोवृद्ध (को॰) ।
७. असह्य । जो सहन न हो सके (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उद्-अग्र mfn. having the top elevated or upwards, over-topping, towering or pointing upwards, projecting
high, tall, long, R.; Kathās.; Ragh. &c.
increased, large, vast, fierce, intense, Ragh.; Vikr.; Śak. &c.
haughty, Prasannar.
advanced (in age), Suśr.
excited, enraptured, R.; Ragh. &c.
loud, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (184,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
उदग्र a. [उद्गतमग्रं यस्य] 1 With elevated top, projecting, pointing upwards; as in ˚दंत. --2 Tall, lofty, high, elevated, exalted (fig. also); उदग्रदशनांशुभिः Śi. 2. 21, 4. 19; उदग्रः क्षत्रस्य शब्दः R. 2. 53; उदग्रप्लुतत्वात् Ś. 1. 7 high leaps; Śi. 12. 65; ˚ग्रावन् Dk. 6; विक्रमोदग्रं शिरः R. 15. 27 exalted; गंधोदग्रं पुष्पं 16. 87 rich in odour. --3 Large, broad, vast, big; अवंतिनाथोयमुदग्रबाहुः R. 6. 32; Mu. 6. 12. --4 Noble, good-looking (उदार); Ki. 14. 41. --5 Advanced in age. --6 Conspicuous, distinguished, exalted, magnified, increased; स मंगलोदग्रतरप्रभावः R. 2. 71, 9. 64, 13. 50. --7 Intense, unbearable (as heat); Śi. 4. 12. --8 Fierce, fearful; संदधे दृशमुदग्रतारकां R. 11. 69. --9 Excited, furious, enraptured; मदोदग्राः ककुद्मंतः R. 4. 22. --10 Mighty, strong; Ki. 18. 1; वेगोदग्रं विषं V. 5. 18 strong or sharp (deadly). --Comp. --दत् a. having projecting teeth, largetoothed.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0301-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उदग्र त्रि० उद्गतमखं यस्य । १ उच्चे उन्नते २ वृद्धे “हरिन्मणि- श्याममुदग्रविग्रहः” किरा० “नयन् मधुलिहः श्वैत्यमुद- ग्रदशनांशुभिः” “आक्रम्य संस्थितमुदग्रविशालशृङ्गम्” माघः “अवन्तिनाथोऽयमुदग्रबाहुः” “संदधे दृशमुद- ग्रतारकाम्” “क्षतात् किल त्रायत इत्युदग्र” रघुः । “वीर्य्योदग्रे राजशब्दे मृगे च” “सन्मङ्गलोदग्रतंरप्रभा- वः” “आविष्कृतोदग्रतरप्रभावम्” रघुः । ३ उद्धते च । “म- दोदग्रा ककुद्वन्तः” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1136,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
उदग्रं, त्रि, (उद्गतमग्रं यस्य ।) उच्छ्रितम् । उच्चम् । इत्यमरः ॥ (विशालम् । महत् । दीर्घम् । भीमम् । “नयन् मधुलिहः श्वैत्यमुदग्रदशनांशुभिः” ॥ इति माघः । २ । २१ । तथा, रघुः । २ । ५३ । “क्षतात्किल त्रायत इत्युदग्रः क्षत्त्रस्य शब्दो भुव- नेषु रूढः” । “अवन्तिनाथोऽयमुदग्रबाहुः” ॥ इति च रघुः । ६ । ३२ ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-230-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें