🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:12:34 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

कथित
kathita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
कथित १ वि॰ [सं॰]
१. कहा हुआ ।
२. अपुष्ट कथन ।
कथित २ संज्ञा पुं॰ [सं॰] मृदंग के बारह प्रबंधों में से एक प्रबंध ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कथित mfn. told, related, reckoned, Mn. vii, 157
कथित n. conversation, discourse, MBh.; Śak.
narration, tale, Ragh. xi, 10.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (247,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
कथित p. p. 1 Told, described, narrated. --2 Expressed. --तः The supreme being. --तं A conversation, discourse; पूर्ववृत्तकथितैः पुराविदः R. 11. 10. --Comp. --पदं, --पदता tautology, repetition, considered as a fault of composition relating to a sentence, where a word is used without any specific purpose; see K. P. 7; and S. D. 575 ad loc.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0374-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कथित त्रि० कथ--गौणकर्म्मासमभिव्याहारे मुख्ये कर्म्मणि- क्त । १ उक्ते २ आख्यातादिना वाच्येऽर्थे च “अकथितञ्च” पा० । ३ किञ्चिद्रूपेण प्रतिपादिते त्रि० ४ परमेश्वरे पु० [] सर्व्वेभ्यः परत्वेन तस्य कथितत्वात्तथात्वम् । “इन्द्रियंश्यः पराह्यर्था अर्थेभ्यश्च परं मनः । मनसस्तु परा बुद्धिर्बुद्धे- रात्मा महान् परः । महतः परमव्यक्तमव्यक्तात् पुरुषः परः । पुरुषान्न परं किञ्चित् सा काष्ठा सा परा गतिः” इत्यनेनेश्वरस्यैव सर्व्वेभ्यः परत्वेन कथितत्वम् । अतएव “संसारमूतः कथितः” विष्णुसं० तस्य सहस्रनामसु ४ कथित इत्येकं नाम व्याख्यातं च भाष्येउक्तरूपेणैव, गौणे कर्म्मणि क्त । यस्यावबोधाय कश्चिदर्थः प्रतिपाद्यते ५ तस्मिन्नर्थेत्रि० भावे क्त । ६ कथने न० । “पूर्व्ववृत्तकथितैः पुराविदः” रघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1640-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
कथितः, त्रि, (कथ्यतेऽसौ । कथ + कर्म्मणि + क्तः ।) उक्तः । (यथा, श्रीभागवतम् । १० । १ । १ । “कथितो वंशविस्तारो भवता सोमसूर्य्ययोः” ॥ कथ + भावे क्तः । कथनम् । यथा रघुः । ११ । १० । “पूब्बवृत्तकथितैः पुराविदः सानुजः पितृसखस्य राघवः” ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-017-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "कथित" आता है (40)
लपित कहा हुआ । बोला हुआ । कथितघुषित जिसकी घोषणा की गई हो । घोषित । ध्वनित । कथितशंसित कथित । घोषितअभिहित उक्त । कथित । कहा हुआउदीर्ण कथितवर्णित कथित । कहा हुआकीर्तित कथित । कहा हुआ । वर्णितसंदिष्ट कथित । कहा हुआ । बताया हुआनिष्ठ्यूत उक्त । कथितगदित कहा हुआ । कथितउदाहृत कथित । उक्तप्रलपित कहा हुआ । कथितप्रकीर्तित कथित । घोषितउदीरित कथित । कहा हुआनिगदित कथित । कहा हुआउच्चरित कथित । कहा हुआव्याहृत कहा हुआ । कथित । उक्तसमुक्त जिसे कहा गया हो । उक्त । कथितविशब्दित कहा हुआ । ध्वनित । कथितसंप्रोक्त कथित । कहा हुआ । बताया हुआ । जिसे घोषित किया गया होप्रव्याहृत भविष्य के रूप में कथितसंप्रकीर्तित अभिहिन । उक्त । कथितगुफ्त कथितमजकूर जिसका उल्लेख या चर्चा पहले हो चुकी हो । जिक्र किया हुआ । कथित । उक्तआलापित कथित । संभाषितगीत वह वाक्य, पद या छंद यो गाया जाता हो । गाने की चीज । गाना । विशेष— संगी…उदित जो उदय हुआ हो । निकला हुआख्यात प्रसिद्ध । विदित । मसहूरस्मृत जो स्मृति का विषय हो । याद किया हुआ । जो स्मरण में आया होजल्पित जो (बात) वास्तव में ठीक न हो । मिथ्याअपिगीर्ण स्तुत । प्रशंसितप्रस्तुत जिसकी स्तुति या प्रशंसा की गई होव्याख्यात जिसकी व्याख्या की गई होउद्ग्राहित हटाया हुआ । लिया हुआभणित कही हुई बात । वार्ता । कथाआशंसित इच्छितउदंचित आदृत । पूजितमंत्रित मंत्र द्वारा संस्कृत । अभिमंत्रित । निर्णीत । अवधारित (को॰)विवक्षित जिसकी आवश्यकता या इच्छा हो । इच्छित । अपेक्षितविजल्पित निरर्थक या ऊटपटाँग कहा हुआ
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬