🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:04:40 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

ख्यात
khyāta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ख्यात १ वि॰ [सं॰]
१. प्रसिद्ध । विदित । मसहूर ।
२. कथित । कहा हुआ । वर्णित ।
ख्यात †पु संज्ञा पुं॰ [सं॰ ख्याति] वर्णन । कथन । कथा । आख्यान । जैसे,—मुहणोत नेणसी री ख्यात ।
ख्यात संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. प्रसिद्धि । शोहरत । नामावरी ।
२. नाम । शीर्षक । अभिधान (को॰) ।
३. वर्णन । कथन (को॰) ।
४. प्रशंसा । प्रशस्ति (को॰) ।
५. दर्शन में उपर्युक्त पद द्वारा वस्तुओं की विवेचन की शक्ति । ज्ञान (को॰) । क्रि॰ प्र॰—फैलाना ।—होना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ख्यात mfn. named, called, denominated, MBh. &c.
known, well known, celebrated, notorious, ib.
told, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (341,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ख्यात p. p. [ख्या-क्त] 1 Known; R. 18. 6. --2 Named, called. --3 Told. --4 Celebrated, famous, well-known. --5 Notorious. --6 Made known, betrayed, discovered; Pt. 1. 39. --तं 1 Communication, mention. --2 Proclamation. --Comp. --गर्हण a. notoriously vile, infamous.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0445-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ख्यात त्रि० ख्या--क्त । १ कथिते २ विश्रुते च अमरः । भावे क्त । ४ कथने ५ वोषणायाम् न० । “तथा ख्यातविधानञ्च त्योगसञ्चार एव च” भा० शा० ५९ अ० । “ख्यातमभि- मन्त्रितदुन्दुभिनादेन प्रयाणकथनम्” नीलक० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2480,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ख्यातः, त्रि, (ख्या + क्तः ।) ख्यातियुक्तः । तत्- पर्य्यायः । प्रतीतः २ प्रथितः ३ वित्तः ४ विज्ञातः ५ विश्रुतः ६ । इत्यमरः । ३ । १ । ९ ॥ (यथा, भट्टिः । ६ । ९७ । [] “अमितम्पचमीशानं सर्व्वभोगीणमुत्तमम् । आवयोः पितरं विद्धि ख्यातं दशरथं भुवि ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-284-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "ख्यात" आता है (19)
कलित विदित । ख्यात । उक्तश्रुता ख्यात । प्रसिद्ध । श्रुतयशोभृत् यशी । प्रसिद्ध । ख्यातविजिगीत ख्यात । प्रसिद्ध । मशहूरमारूफ प्रसिद्ध । विश्रुत । ख्यातमहायशा महायशस्वी । अत्यंत प्रसिद्ध । ख्यात । संमानितचण चनाचंचु एक प्रकार का साग । चेंच । विशेष—यह बरसात में उत्पन्न होता है और इसमें …वासित सुगंधित किया हुआ । महकाया हुआश्रुत सुना हुआ । जो श्रवणगोचर हुआ होप्रकाशक व्यक्त करनेवाला । प्रकाश करनेवालाप्रसिद्ध है । इसके बरतन बनते है । इसनें रखने से खट्टी चीजें नहीं बिगड़तीप्रत्याख्यात अस्वीकृतउद्दिष्ट दिखाया हुआ । इंगित किया हुआप्रकीर्तित कथित । घोषितवहित ढोया हुआ । वहन किया हुआप्रतिदृष्ट देखा हुआ । अवलोकित । दृष्टिगतसुश्लोक पुण्यात्मा । पुण्यकीर्तिप्रतिपत्तिमान् प्रतिपत्तियुक्त । बुद्धिमान
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें