🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:51:01 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

प्रतीत
pratīta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
प्रतीत वि॰ [सं॰]
१. ज्ञात । विदित । जाना हुआ । जैसे,— ऐसा प्रतीत होता है कि इस वर्ष अच्छी वर्षा होगी ।
२. प्रसिद्ध । विख्यात । मशहूर ।
३. प्रसन्न । खुश ।
४. संमानित । आदरयुक्त । संमानपूर्ण (को॰) ।
५. विद्वान् । ज्ञानी (को॰) ।
६. जिसका दृढ़ निश्चय या संक्ल्प हो (को॰) ।
७. गया हुआ । प्रस्थित । गत (को॰) ।
८. विश्वस्त । जिसपर विश्वास किया गया हो (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रतीत mfn. acknowledged, recognized, known (श्यामैति, ‘by the name of Ś˚’), Nir.; Mn.; MBh. &c.
convinced of anything, trusting in, firmly resolved upon (comp.), KaṭhUp.; MBh.; Hit.
satisfied, cheerful, glad, pleased, AitBr.; MBh. &c.
respectful, L.
past, gone, L.
clever, wise, L.
प्रतीत m. N. of a divinity enumerated among the Viśve Devās, MBh.
प्रतीत &c. See under 2. प्रती.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (673,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
प्रतीत p. p. 1 Set forth, started. --2 Gone by, past, gone. --3 Believed, trusted. --4 Proved, established. --5 Acknowledged, recognised. --6 Called, known as, named. --7 Wellknown, renowned, famous. --8 Firmly resolved. --9 (a) Convinced, of a firm conviction. (b) Believing, trusting, confident. --10 Pleased, delighted; R. 3. 12; 5. 26; 14. 47; 16. 23. --11 Respectful. --12 Clever, learned, wise.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0743-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रतीत त्रि० प्रति + इण--क्त । १ ख्याते २ ज्ञाते अमरः । ३ हृष्टे ४ सादरे च राजनि० । ५ विश्वदेवगणमेदे पु० भा० अनु० ९१ अ०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4459,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
प्रतीतः, त्रि, (प्रतीयते स्म प्रत्येकमगाद्वेति । प्रति + इण् + कर्म्मणि कर्त्तरि वा क्तः ।) ख्यातः । इत्यमरः । ३ । १ । ९ ॥ (यथा, रामायणे । २ । ८ । १० । “प्राप्तां वसुमतीं प्रीतिं प्रतीतां हतविद्विषम् । उपस्थास्यसि कौशल्यां दासीवत्त्वं कृता- ञ्जलिः ॥”) सादरः । ज्ञातः । हृष्टः । इति मेदिनी । ते, १२५ ॥ (पुं, विश्वेदेवानामन्यतमः । यथा, महा- भारते । १३ । ९१ । ३२ । “अनुकर्म्मा प्रतीतश्च प्रदाताथांशुमांस्तथा ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-269-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "प्रतीत" आता है (3)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें