🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:12:27 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

वित्त
vitta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
वित्त १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. धन । संपत्ति । उ॰—पर हुई गति और ही नृप चित्त की । सोच कर घटना । वणिक के वित्त की ।— शकुं॰, पृ॰ ४० ।
२. प्राप्त वस्तु (को॰) ।
३. अधिकार (को॰) । शक्ति (को॰) ।
५. सोना (को॰) ।
६. कुंडली के जन्मलग्न का दूसरा स्थान (को॰) ।
वित्त २ वि॰
१. सोचा या विचारा हुआ ।
२. जाना या समझा हुआ ।
३. मिला या पाया हुआ ।
४. विख्यात । प्रसिद्ध । मशहूर ।
५. परीक्षित [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वित्त See under √ 1. विद् &c.
1. वित्त mfn. (for 2. See under √ 3. विद्) known, understood (see comp.)
celebrated, notorious, famous for (comp.), Daś. (cf. Pāṇ. viii, 2, 58).
2. वित्त mfn. (for 1. See p. 963) found, acquired, gained, obtained, possessed, AV.; Br.
caught or seized by (instr. or comp.), Br.; Kauś.
वित्त n. anything found, a find, AitBr.
(in later language also pl.) acquisition, wealth, property, goods, substance, money, power, RV. &c. &c.
the second astrological mansion, VarYogay.
3. वित्त or विन्न, mfn. = विचारित, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (963,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वित्त p. p. [विद् लाभे क्त] 1 Found, discovered. --2 Gained, [] acquired. --3 Examined, investigated. --4 Known, famous. --त्तं 1 Wealth, possessions, property, substance. --2 Power. --Comp. --आगमः, --उपार्जनं acquisition of wealth. --ईशः an epithet of Kubera; Bg. 10. 23; Ms. 7. 4. --जानि a. one who has married a wife. --दः a donor, benefactor. --मात्रा property. --वर्धन a. profitable, lucrative. --समागमः acquisition of wealth, income; Pt. 1. 425.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0974-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वित्त त्यामे अद० चु० उभ० सक० सेट् । वित्तयति ते अवि- वित्तत् त वित्तापयतीत्यपि ।
वित्त न० वित्त्यते त्यज्यते वित्त--घञ् । १ धने अमरः । विद- क्त वा दस्य न नः । २ ख्याते, ३ विचारिते ४ ज्ञाते हेमच० ५ लब्धे च त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4899,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
वित्त, त् क त्यागे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (अदन्त- चुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) वित्तयति । वित्ता- पयति । इति दुर्गादासः ॥
वित्तं, क्ली, (विद + क्तः । “वित्तो भोगप्रत्यययोः ।” ८ । २ । ५८ । इति साधुः ।) धनम् । इत्य- मरः ॥ (यथा, मनुः । ८ । ३६ । “अनृतन्तु वदन् दण्ड्यः स्ववित्तस्यांशमष्टमम् । तस्यैव वा निधानस्य संख्यायाल्पीयसीं कलाम् ॥”)
वित्तः, त्रि, (विद् + क्तः । “नुदविदेति ।” ८ । २ । ५६ । इति पक्षे नत्वाभावः ।) विचारितः । विज्ञातः । इत्यमरः ॥ लब्धः । इति तट्टीकायां रामाश्रमः ॥ (विख्यातः । अत्र वित्तो भोग- प्रत्यययोः इति साधुः । यथा च पाणिनिः । “तेन वित्तश्चुञ्चुप्चणपौ ।” ५ । २ । २६ ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-385-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "वित्त" आता है (5)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें