🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:58:45 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

केलि
keli
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
हँसी-खेल के नाम (1.7.34) द्रव · परीहास · क्रीडा · लीला · नर्म
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
केलि १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. खेल । क्रीड़ा ।
२. रति । मैथुन । समागमन । स्त्रीप्रसंग । उ॰— अस कहि अमित बनाये एंगा । कीन्ही केलि सबन के संगा ।— रघुनाथ (शब्द॰) । यौ॰— केलिगृह । केलिनिकेतन । केलिमंदिर । केलिभवन, केलि- सदन = रति या क्रीडा़ का स्थान । केलिनगर = कामासक्त । केलिपर = विलासी । केलिपल्लव = क्रीड़ार्थ तालाब । क्रीड़ा- सरोवर । केलिरंग = क्रीड़ा स्थान । केलिवन = क्रीड़ाउपवन । कोलिशयन= विलासशय्या । केलिसचिव = नर्मसचिव ।
३. हँसी । ठट्ठा । मजाक । दिल्लगी ।
४. पृथ्वी ।
केलि २ † पु संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ कवली] दे॰ कदली । उ॰— केलि फूल दासी कौ हेतू ।— माधवानल॰ पृ॰ २७९ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
केलि m. f. play, sport, amorous sport, pastime, amusement, Mn. viii, 357; Mṛcch. &c.
disguise, concealment, Gal.
केलि f. the earth, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (309,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
केलिः m. f. [केल्-इन्] 1 Play, sport. --2 Amorous sport, pastime; केलिचलन्मणिकुंडल &c. Gīt. 1; हरिरिह मुग्धवधूनिकरे विलासिनि विलसति केलिपरे ibid.; राधामाधवयोर्जयंति यमुनाकुले रहःकेलयः ibid.; Amaru. 7; Pt. 1. 175; Ms. 8. 357; Rs. 4. 17. --3 Joke, jest, mirth. --लिः f. The earth. --Comp. --कला {1} sportive skill, wantonness, amorous address. {2} the lute of Sarasvatī. --किलः the confidential companion of the hero of a drama (a kind of विदूषक or buffoon). --(ला) N. of Rati. --किलावती Rati, wife of the god of love. --कीर्णः a camel. --कुंचिका a wife's younger sister. --कुपित a. angry in sport; Ve. 1. 2. --कोषः an actor, a dancer. --गृहं, --निकेतनं, --मंदिरं, --सदनं a pleasure-house, a private apartment; Amaru. 8. --नागरः a sensualist. --पर a. sportive, wanton, amorous. --मुखः joke, sport, pastime. --रंगः a pleasure ground. --वृक्षः a species of Kadamba tree. --शयनं a pleasure-couch, sofa; केलिशयनमनुयातं Gīt. 11. --शुषिः f. the earth. --सचिवः a boon companion, confidential friend.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0423-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
केलि पुंस्त्री० केल--इन् । १ परीहासे, अमरः २ क्रीडा- यां ३ पृथिव्यां शब्दमाला । “विहारे सह कान्तेन क्रीडितं केलिरुच्यते” सा० द० उक्तलक्षणे स्त्रीणां कान्तेन सह ४ विहारक्रीडनरूपे यौवनजालङ्कारे । एवं पुरुषस्य कान्तया सह ५ विहारक्रीडने च । “उप- चारः क्रिया केलिः स्पर्शो भूषणवाससाम् । सहखद्वास- नञ्चैव सर्व्वं संग्रहणं स्मृतम्” मनुः स्त्रीत्वे वा ङीप् । तत्र पुंस्त्वे “गोपालानन्वशात् केलीन्” मुग्धबो० स्त्रीत्वे “मालत्याः कुसुमेषु येन सततं केली कृता हेलया” भ्रमरा० “माद्यन्तः कलयन्तु चूतशिखरे केली- पिकाः पञ्चमम्” सा० द० । उभयत्र “कुमुदिनीकुल- केलिकलालसः “भ्रमरा०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2242,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
केलिः, पुं स्त्री, (केल् + इन् ।) परीहासः । तत्पर्य्यायः । द्रवः २ क्रीडा ३ लीला ४ नर्म्म ५ । इत्यमरः । १ । ७ । ३२ ॥ (नायिकालङ्कारविशेषः । यथा, एतल्लक्षणं साहित्यदर्पणे । ३ । १२२ । “विहारे सह कान्तेन क्रीडितं केलिरुच्यते” ॥ यथा, भ्रमराष्टके । ४ । “मालत्याः कुसुमेषु येन सततं केलिः कृता हेलया” ॥)
केलिः, स्त्री, (केलति सदा गच्छतीति । “सर्व्वधा- तुभ्य इन्” । इति इन् ।) पृथिवी । इति शब्द- माला ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-195-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "केलि" आता है (8)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें