🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:39:33 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

क्रीडा
krīḍā
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रीडा (आ), f. sport, play, pastime, amusement, amorous sport (often in comp., e.g. क्रीडा-मुदः f. pl. the pleasures of playing or of amorous sport, Gīt. ix, 9; कृष्ण-क्˚, sport with Kṛṣṇa, BhP. ii, 3, 15; जल-क्˚, playing about in water, MBh.; Pañcat.; BhP.; तोय-क्˚ id., Megh.), VS. xviii, 5; R.; Suśr. &c.
working miracles for one's amusement, Lalit.
disrespect shown by jest or joke, L.
a play-ground, MBh. iii, 12318
(in music) a kind of measure.
क्रीडा (f. of ˚ड, q.v.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (321,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
क्रीडा [क्रीड्-भावे अ] 1 Sport, pastime, play, pleasure, तोयक्रीडानिरतयुवतिस्नानतिक्तैर्मरुद्भिः Me. 33, 61. --2 Jest, joke. --Comp. --आकूतं a sportive purpose. --उद्देशः play ground. --काननं, --वनं a pleasure grove, park. --कोप false or feigned anger; Amaru. 12. --कौतूकं {1} wanton curiosity. {2} sport, play. {3} sexual intercourse. --गृहं, --मंदिरं a pleasure-house. --नारी a prostitute, harlot. --मयूरः a peacock kept for pleasure; R. 16. 14. --मृगः a toy-deer. --रत्नं ‘the gem of sports’, copulation. --वेश्मन् n. a pleasure-house. --शैलः, --पर्वतः an artificial hill serving as a pleasure abode, a pleasure mountain; क्रीडाशैलः कनककदलीवेष्टनप्रेक्षणीयः Me. 77.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0431-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रीडा स्त्री क्रीड--भावे अ । १ परीहासे २ खेलने च “क्रीडारसं निर्विशतीव बाल्ये” कुमा० । “आत्मरतिरात्मक्रीडआत्म- मिथुन आत्मानन्द छा० उप० । “तोयक्रीडानिरत युवतिस्नानतिक्तैर्मरुद्भिः” मेघ० “क्रीडायासश्रमशम- पटवः” माघः । क्रीडागृह, क्रीडाशैल, क्रीडोद्यानादयः क्रीडार्थ गृहादौ । क्रीडासचिव नर्म्मसचिवे
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2334,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
क्रीडा, स्त्री, (क्रीड + भावे अप् ततष्टाप् ।) परी- हासः । खेला । इत्यमरः । १ । ७ । ३३ ॥ (यथा, भागवते । २ । ३ । १५ । “स वै भागवतो राजा पाण्डवेयो महारथः । बालक्रीडनकैः क्रीडन् कृष्णक्रीडां य आददे” ॥) अवज्ञानम् । इति मेदिनी ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-219-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "क्रीडा" आता है (40)
प्रक्रीड क्रीडा । खेलकूदकुरला खेल । क्रीडा़एला इलायची तथा उसका पेड़किल निश्चय ही । अवश्यटगर टंकण । सोहागाललन प्यारा बालक । दुलारा लड़काहार युद्ध, क्रीड़ा, प्रतिद्बंद्विता आदि में शत्रु के संमुख असफलता । लड़ाई,…केलि खेल । क्रीड़ाखेलि क्रीड़ा । खेलतेवन क्रीड़ादेवन व्यवहारलीला वह व्यापार जो चित्त की उमंग से केवल मनोरंजन के लिये किया जाय । केलि । …क्रीड खेल । क्रीड़ाविनोद कौतूहल । तमाशा । मनोरंजक व्यापारविहार मनबहलाव के लिए धीरे धीरे चलना । टहलना । धूमना । फिरनाअवलीला क्रीड़ा । खेलक्रीडन खेल । क्रीड़ापरिहास हँसी । दिल्लगी । मजाक । ठट्ठाहासिका हँसी । हास्यखेला क्रीड़ा । खेल । मनबहलावहेला तुच्छ समझना । अवज्ञा । तिरस्कारदेवना क्रीड़ा । खेलदोस्थ नौकर । दासचर्भटी चर्चरी गीतविपंचिका विपंची संज्ञा स्त्री॰रहस् गुप्त भेद । छिपी बातविलासन क्रीड़ा । मनोरंजनक्ष्वेला क्रीड़ा । खेल । हँसी मजाकरंति केलि । क्रीड़ापरिचारित खेल । क्रीड़ा । मनोरंजनओजक पु संज्ञा पुं॰ उछल कूद । क्रीड़ा । आनंदछोल पु संज्ञा स्त्री॰नाच वह उछल कूद जो चित्त की उमंग से हो । अंगों की वह गति जो हृदयोल्लास के क…फैल पु ^१ † संज्ञा पुं॰ काम । कार्यकलोल आमोद प्रमोद । क्रीड़ा । केलिअचपली † संज्ञा स्त्री॰ अठखेली । किलोल । क्रीड़ाकुलेल क्रीड़ा । कलोलबिनोद खेल कूद । क्रीड़ा । दे॰ 'विनोद'हारना युद्ध, क्रीड़ा, प्रतिद्बंद्विता आदि में शत्रु के सामने असफल होना । लड़…तफर्रुज दरिद्रता और हीनता से समृद्धि और उन्नति की और जाना
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें