🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:04:05 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

गर्ज
garja
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गर्ज १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ गर्जन] दे॰ 'गरज १' ।
गर्ज २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. हाथी की चिग्घाड़ ।
२. मेघ या बादलों का गरजना ।
३. गर्जन ।
४. वह हाथी जो चिग्घाड़ रहा हो [को॰] ।
गर्ज ३ संज्ञा स्त्री॰ [अ॰ गरज] दे॰ गरज । यौ॰—गर्जमंद = दे॰गरजमंद । उ॰—गर्जमंद सब हैं ।—सुनीता, पृ॰ ४७ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गर्ज m. (Pāṇ. vii, 3, 59, Kāś.) a (roaring) elephant, L.
the roaring (of elephants), rumbling (of clouds), &c., ŚārṅgP. (v.l.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (349,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गर्जः [गर्ज्-भावे घञ्] 1 The roaring of elephants. --2 The rumbling or thundering of clouds. --3 A (roaring) elephant. --4 Roaring, thundering.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0453-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गर्ज्ज ऊर्ज्जाहेतुकशब्दे भ्वा० षर० अक० सेट् । गर्ज्जति । अगर्जीत् जगर्ज । गर्जितम् । गर्जनं गर्जः । गर्जन् । गर्ज्जा । “गर्ज गर्जक्षणं मूढेति” देवीमाहात्म्यम् । “शरदि गर्जति, न वर्षति, वर्षति वर्षासु निःस्वनो मेघः” उद्भटः । “कुम्भकर्ण स्ततोऽगर्जीत्” “गर्ज्जन् हरिः साम्भसि शैलकुञ्जे” भट्टिः । “योधानां चैव गर्जताम्” भा० [] भी० ६७८ श्लो० । “नाम संश्रावयामास जगर्ज च ननाद च” रामा० सु० ८९ । शीलार्थे चानश् । गर्जमानः । “तथात्र गर्जमाने तु मेघदुन्दुभिनिस्वनम्” भा० आ० २० अ० । “सन्ध्ययां गर्जिते मेघे शास्त्रचिन्तां करोति यः । चत्वारि तस्य नश्यन्ति आयुर्विद्यायशो- बलम्” स्मृतिः । “माधादिचतुरो मासान् गर्जमात्रं विवर्जयेत्” स्मृतिः । अनु + गर्गनप्रतिरूपगर्जने । “अनुगर्जितसन्दिग्धाः करणै- र्मुरजस्वना” कुमा० । अनुरूपगर्जने च । “सोऽनुगर्जन् धनुष्पाणिः” भा० द्रो० ४० अ० । अभि + अभिलक्ष्य गर्जने सक० । “दुःशासनस्तामभिगर्ज- मानः” भा० स० ६५ अ० । ताच्छील्ये चानश् । “शार्दूलाविव चानन्योन्यमामिषार्थेऽभ्यगर्जताम्” भा० द्रो० १३३ अ० । सम्य- ग्गर्जने अक० । “शूराणाञ्चाभिगर्जताम्” भा० क० २१ अ० प्रति + प्रतिरूपगर्जने अक० । “वलवच्चापि संक्रुद्धावन्योन्यं प्रतिगर्जताम्” भा० वि० २२ अ० । आर्षः पदव्यत्ययः । “प्रतीपं पततो मत्तान् कुञ्जरान् प्रतिगर्जतः” भा० उ० ५० अ० “सुहृदयोहृदयः प्रतिगर्जताम्” रघुः । प्रतिलक्ष्यीकृत्य गर्जने सक० । “ऋषीणां कदनं कृत्वा नामपि प्रतिगर्जति” हरिवं ४९ अ० ।
गर्ज्ज रवे चुरा० उभ० अक० सेट् । गर्ज्जयति ते अजग- र्जत्--त! गर्जयां बभूब आस--चकार चक्रे । गर्जयत् गर्जयमानः ।
गर्ज पु० गर्ज--भावे घञ् । १ हस्तिशब्दे २ मेघादिशब्दे च गुरुमत्त्वात् सेट्क्तत्वाच्च भावे अ स्त्रियाम् । गर्जा । ३ मेघारिध्वनौ स्त्री “गण्डूषगर्जजागरभुजकीलज्वाल- वर्त्तकव्रीडाः । उत्कण्ठसठबराटकरभसाः स्त्रीत्वे तु टाबन्ताः” त्रिका० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2546-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गर्ज्ज, ऊर्ज्जाशब्दे । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (भ्वां-परं- अकं-सेट् ।) ऊर्ज्जा बलम् । सेमक्तात् सरोरिति अः तत्करणकशब्दः । गर्ज्जति सिंहः । इति दुर्गादासः ॥
गर्ज्ज, क स्वने । इति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरां-परं- अकं-सेट् ।) क, गर्ज्जयति । इति दुर्गादासः ॥
गर्ज्जं, क्ली, (गर्ज्जनमिति । गर्ज्ज + भावे घञ् ।) हस्तिशब्दः । इति देमचन्द्रः । ६ । ४१ ॥ मेघादिशब्दश्च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-310-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें