🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:15:04 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

जिन
jina
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
धर्मराज (3.3.37) यम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जिन १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. विष्णु ।
२. सूर्य ।
३. बुद्ध ।
४. जैनों के तीर्थंकर । यौ॰—जिन सदन = जिनसद्म । जैन मंदिर ।
जिन २ वि॰
१. जीतनेवाला । जयी ।
२. राग द्वेष आदि जीतनेवाला ।
३. वृद्ध [को॰] ।
जिन ३ वि॰ [सं॰ यानि] 'जिस' का बहुवचन ।
जिन ४ सर्व॰ [हिं॰] 'जिस' का बहुवचन ।
जिन ५ संज्ञा पुं॰ [अ॰] भूत । मुहा॰—जिन का साया = जिन लगना । जिन चढ़ना, जिन सवार होना = क्रोध के आवेश में होना । क्रोधांध होना ।
जिन ६ अव्य॰ [हिं॰ जनि] मत । उ॰—सोच करो जिन होहु सुखी मतिराम प्रवीन सबै नरनारी । मंजुल बंजुल कुंजन में घन, पुंज सखी ससुरारि तिहारी ।—मति॰ ग्रं॰, पृ॰ २९० ।
जिन ७ संज्ञा पुं॰ [अं॰] एक प्रकार की शराब । उ॰—जिन का एक देग ।—वो दुनिया, पृ॰ १४२ ।
जिन बखसीसति सदा घमंडहि मूरखताई ।—श्रीधर पाठक (शब्द॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. जिन mfn. (√ जि) victorious, L.
जिन m. ‘Victor’, a Buddha, Buddh.; Kathās. lxxii, 99
an Arhat (or chief saint of the Jainas; 24 Jinas are supposed to flourish in each of the 3 Avasarpiṇīs, being born in Āryāvarta), Jain.; Pañcat. v, 1, 10/11 ff.; VarBṛS. lx; Sarvad.
(hence) the number ‘24’, Hcat. i, 3, 919
metrically for जैन
Viṣṇu, Śiś. xix, 112
N. of Hemac. (?)
of a Bodhisattva
of a son of Yadu, KūrmaP. i, 22, 12.
2. जिन mfn. (for जीन or जीर्ण) very old, Uṇ. iii, 2/3.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (421,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जिन a. [जि-नक्] 1 Victorious, triumphant. --2 Very old. --नः 1 A generic term applied to a chief Bauddha or Jaina saint. --2 N. applied to the Arhats of the Jainas. --3 A very old man. --4 An epithet of Viṣṇu. --Comp. --इंद्रः, --ईश्वरः {1} a chief Bauddha saint. {2} an Arhat of the Jainas. --सद्मन् n. a Jaina temple or monastery.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0514-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जिन पु० जि--नक् । १ बुद्धे अमरः २ अर्हन्नामबौद्धभेदे ३ विष्णौ च हेमच० । ४ अतिवृद्धे उणा० । ५ जित्वरे त्रि० मेदि० । तस्येदमण् । जैन जिनसम्बन्धिनि त्रि० “हस्तिना पीड्य- मानोऽपि न गच्छेज्जैनमन्दिरम्” । तदीयमते च तच्च अर्हच्छब्दे ३८२ पृ० दर्शितम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3120,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जिनः, पुं, (जयतीति । जि + “इण् षिञ् जीति ।” उणां । ३ । २ । इति नक् ।) अर्हन् । बुद्धः । विष्णुः । इति हेमचन्द्रः । २ । १३० ॥ अति- वृद्धः । इत्युणादिकोषः ॥ जित्वरे, त्रि । इति मेदिनी । ने, ८ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-535-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "जिन" आता है (7)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें