🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:48:51 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

त्यक्त
tyakta
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
त्यक्त वि॰ [सं॰] छोड़ा हुआ । त्यागा हुआ । जिसका त्याग कर दिया गया हो । उ॰—निकल गए सारे कंटक से व्यथा आप ही त्यक्त हुई ।—साकेत, पृ॰ ॰७९ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
त्यक्त mfn. left, abandoned.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (456,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
त्यक्त p. p. [त्यज् कर्मणि-क्त] 1 Abandoned, forsaken, left, quitted. --2 Resigned, surrendered. --3 Shunned, avoided; see त्यज्. --Comp. --अग्निः a Brāhmaṇa who has given up household fire. --जीवित, --प्राण a. ready to abandon life, willing to run any risk; मदर्थे त्यक्तजीविताः Bg. 1. 9. --लज्ज a. shameless.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0547-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
त्यक्त त्रि० त्यज--कर्मणि क्त । कृतत्यागे उत्सृष्टे समुज्झिते अमरः “अदृष्टार्थत्यक्तद्रव्यस्वीकारः प्रतिग्रहः” शूलपाणिः त्यजधातौ उदा० । २ त्यक्तुमुद्यते च “मदर्थे त्यक्तजीविताः” गीता “इत्युक्तः करुणं वाक्यं वानरैस्त्यक्तजीवितैः, रामा० कि० ५४ अ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3356,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
त्यक्तं, त्रि, (त्यज्यते स्मेति । त्यज त्यागे + क्तः ।) कृतत्यागम् । तत्पर्य्यायः । हीनम् २ विधु- तम् ३ समुज्झितम् ४ धूतम् ५ उत्सृष्टम् ६ । इत्यमरः । ३ । १ । १०७ ॥ विनाकृतम् ७ विरहितम् ८ निर्व्यूढम् ९ । इति त्रिकाण्ड- शेषः ॥ (यथा, रामायणे । २ । ३७ । २ । “त्यक्तभोगस्य मे राजन् ! वने वन्येन जीवतः । किं कार्य्यमनुयात्रेण त्यक्तसङ्गस्य सर्व्वतः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-652-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "त्यक्त" आता है (29)
उज्झ त्यक्त । छोड़ा हुआविधुत त्यक्तअपविद्ध त्यागा हुआ । त्यक्त । छोड़ा हुआक्षिप्त त्यक्तप्रोज्झित त्यक्त । तिरस्कृतवर्जित त्यागा हुआ । छोड़ा हुआ । त्यक्तअवसृष्ट त्यागा हुआ । त्यक्तअपवर्जित छोड़ा हुआ । त्यागा हुआ । त्यक्तदस्त छोडा़ हुआ । त्यक्त । बहिष्कृतविसर्जित त्यागा हुआ । त्यक्तसंत्यक्त पूर्णतः परित्यक्त या छोड़ा हुआ । त्यक्तअपरिगृहीत अस्वीकृत । त्यक्त । छोड़ा हुआधुत कंपित । हिलता हुआधूत कंपित । कँपता हुआ । थरथराता हुआ । डग- मगाता हुआ । हिलता हुआवांत वमन । कैविधूत कंपित । काँपता हुआन्यस्त रखा हुआ । धरा हुआअवध्वस्त नष्ट । विनिष्टनिक्षिप्त फेंका हुआ । घाला हुआविक्षिप्त फेंका या छितराया हुआउपारत प्रसन्न । खुशप्रसृष्ट उत्पन्नउर्जित वर्धित । शक्तिशाली । बलवान्त्याजित जिससे त्याग कराया गया हो या छुड़वाया गया होनिर्ग्रंथक एकाकी । अलगविच्छर्दित जो वमन किया गया हो । कै किया हुआबहिष्कृत बाहर किया हुआ । निकाला हुआखंडितवृत्त नष्ट चरित्रवाला । दुश्चरित्रवहिष्कृत निकाला हुआ । बाहर किया हुआ
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें