🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:40:08 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

धरणीधर
dharaṇīdhara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
धरणीधर संज्ञा पुं॰ [सं॰] दे॰ धरणिधर ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
धरणी—धर mfn. bearing or sustaining the earth
धरणी—धर m. N. of Viṣṇu or Kṛṣṇa, L.
of Śiva, MBh.
of Śeṣa, Hariv.
of the mythic. elephants fabled to support the earth, MBh.
a mountain, MBh. &c.
a tortoise, L.
a king, Rājat.
N. of a man of the family of Maunin and son of Maheśvara, Inscr.
of the father of Śaśi-dhara, ib.
of the father of Vāsudeva and grandfather of the author Hari-nātha, Cat.
of the father of Dayā-śaṃkara, ib.
of a Sch. on Mn.; Kull.
of a poet and other authors (also with पन्थ), Cat.
of a Bodhisattva (also read ˚णीं-ध्˚), Buddh.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (510,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धरणि(णी)धर पु० धरणिं(णीं) धरति धृ--अच् ६ त० । १ पर्वते २ कच्छपे च राजनि० । ३ विष्णौ हला० गोव- र्द्धनधारित्वात्तस्य तथात्वं “स हि संवर्त्तको वह्निरनिलो धरणीधरः” विष्णुस० । “शेषदिग्गजादिरूपेण धरणीं धरतीति” भा० । “परमर्षिजनभुवनपतिः धरणिधरः श्रुति- विनयविधिः” भा० शा० ३४८ अ० । पर्वते “धरणीधरदुहि- [] तुर्भयादकौ” माघः । ६ शिवे “प्रभवं सर्वभूतानां धारणं धरणीधरम्” भा० आश्व० ८ अ० शिवस्तवे
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3847-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
धरणीधरः, पुं, (धरण्या धरः ।) विष्णुः । इति हेमचन्द्रः । २ । १३१ ॥ (यथा, महाभारते । १३ । १४९ । ३८ । “अहः सम्बर्त्तको वह्निरनिलो धरणीधरः ॥”) कच्छपः । इति राजनिर्घण्टः ॥ पर्व्वतः । यथा, “यो जातो धरणीधरेन्द्रतनयानाथाङ्घ्रिपाथोरुहा- सक्तः ।” इत्यादिगोपीनाथतर्काचार्य्यः ॥ (पृथिवी- धारके, त्रि । यथा, हरिवंशे । ५३ । ६८ । [] “देवानचोदयद् ब्रह्मा निग्रहार्थं सुरद्विषाम् । नरञ्चैव पुराणर्षिं शेषञ्च धरणीधरम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-782-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "धरणीधर" आता है (1)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें