🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:05:53 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

नर्मन्
narman
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
हँसी-खेल के नाम (1.7.34) द्रव · केलि · परीहास · क्रीडा · लीला
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नर्मन् n. sport, play, amusement, pleasure, pastime, pleasantry, dallying, jest, joke, wit, humour, (˚माणि-√ कृ, to joke; ˚मणा ind. in jest, for sport), MBh.; Kāv. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (530,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
नर्मन् n. [नॄ-मनिन्] 1 Sport, amusement, diversion, merriment, pleasure, amorous pastime or sport; जितकमले विमले परिकर्मय नर्मजनकमलकं मुखे Gīt. 12 (कौतुकजनक); R. 19. 28. --2 Jest, joke, humour, wit; नर्भप्रायाभिः कथाभिः K. 70 ‘jocular, humorous’. --Comp. --कीलः a husband. --गर्भ a. humorous, full of humour, witty. --(र्भः) a secret lover. --द a. delighting, making happy. --(दः) a jester (= नर्मसचिव q. v.). --दा N. of a river which rises in the Vindhya mountain, and falls into the gulf of Cambay. --द्युति a. bright with joy, cheerful, merry. (--तिः f.) enjoyment of a joke. --सचिवः, --सुहृद् m. ‘a pleasure-companion’, an associate of the amusements of a prince or a man of rank; इदं त्वैदंपर्यं यदुत [] नृपतेर्नर्मसचिवः सुतादानान्मित्रं भवतु Māl. 2. 7; तां याचते नरपतेर्नर्मसुहृन्नंदनो नृपमुखेन 1. 11; Śi. 1. 59.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0610-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
नर्मन् न० नॄ--मनिन् । परिहासे अमरः । “न नर्मयुक्तं वचनं हिनस्ति” भा० आ० १८२ अ० “नर्मपूर्वमनुपृष्ठ संस्थितः” रघुः । “सुहृत्प्रयुक्ता इव नर्मवादाः” काम० “त्रिदिनमिह न भिन्द्याद्ब्रह्मचर्यं न चास्या । हृदय- मननुरुध्य स्वेच्छया नर्म कुर्य्यात्” मल्लिनाथधृतकामशा- स्त्रम् “माधुर्यं नर्मविज्ञानं वाग्मिता चेति तद्गुणाः” द्वतीलक्षणे सा० द० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3982,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें