🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:25:59 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

निंदित
niṃdita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
निंदित वि॰ [सं॰ निन्दित] जो बुरा कहा गया हो । जिसे लोग बुरा कहते हों । दूषित । बुरा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निन्दित mfn. blamed, censured, abused, defamed, low, despicable, prohibited, forbidden, RV.; Br. &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (549,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
निंदित p. p. [निंद्-क्त] 1 Blamed, censured, abused, defamed &c. --2 Low, despicable. --3 Prohibited, forbidden.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0622-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निन्दित त्रि० निन्द--क्त । १ गर्हिते २ धिक्कृते जटा० “विहि- तस्याननुष्ठानात् निन्दितस्य च सेवनात्” याज्ञ० । निन्दि- तञ्च शास्त्रलोकयोर्गर्हितम् । तत्र शास्त्रे निन्दितं शूद्र- प्रतिग्रहादि लोकगर्हितमतिभोजनादि । “अस्वर्ग्यं लोकबिद्विष्टं तस्मात् तत् परिवर्जयेत्” मनुः “यद्यपि शिष्टं लोकविरुद्धं नाचरणीयं नाचरणीयमिति” मिताक्षराधृतवचनम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4069,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
निन्दितः, त्रि, (निन्दास्य जातेति । निन्दा + “तदस्य सञ्जातं तारकादिभ्य इतच् ।” ५ । २ । ६ । इति इतच् ।) निन्दायुक्तः । तत्पर्य्यायः । धिक्कृतः २ अपध्वस्तः ३ निर्भर्त्सितः ४ । इति जटाधरः ॥ (यथा, देवीभागवते । ४ । ७ । ४९ । “मधु पश्यति मूढात्मा प्रपातं नैव पश्यति । करोति निन्दितं कर्म्म नरकान्न बिभेति च ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-883-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "निंदित" आता है (35)
अणक पु वि॰ कुत्सित । निंदित । अधम । नीच (ड़ि॰)अवमत अवज्ञात । अवमानित । तिरस्कृत । निंदितअवगीत जिसकी निंदा की गई हो । निंदितयाप्य निंदनीय । निंदितअवाच्य जो कहने योग्य म हो । अनिंदित । विशुद्धविगीत निंदित । बुरा । कुत्सितअवगणित निंदित । तिरस्कृत । अपमानितगर्हित जिसकी निंदा की जाय । निंदित । दूषित । बुराव्यपदिष्ट निंदित । तिरस्कृतअपवादित निंदितपरवाच्य जिसे दूसरे बुरा कहते हों । निंदितउपक्रुष्ट निंदितप्रतिगर्हित निंदित । अपवादयुक्तअनभला पु वि॰ पुं॰ बुरा । निंदित । हेय । खराबअपयशी कलंकित । निंदितमजमूम निंदित । दूषित । अश्लील । खराबरुसवा जिसकी बहुत बदनामी हो । निंदित । जलील । लांछितअपनामा निंदित । बदनामकुख्यात निंदित । बदनामबीभत्सित निंदित । घृणितअविकुत्सित जिसकी निंदा की गई हो । निंदितअवम अधम । अंतिमकुत्सित कुष्ठा या कुट नाम की औषधिअनुयुक्त जिसके संबंध में अनुयोग किया गया हो । जिसके विषय में कुछ प्रश्न किया गय…अपध्वस्त पराजित । हारा हुआ । परास्तअवध्वस्त नष्ट । विनिष्टप्रतिक्षिप्त रोका हुआउपस्कृत प्रस्तुत । तैयारआक्षिप्त फेंका हुआ । गिराया हुआनिष्काशित बहिष्कृत । निकाला हुआविक्रुष्ट निष्ठुर । निर्दय । निठुरनिर्घृण जिसे घृणा न हो । जिसे गंदी और बुरी वस्तुओं से घिन न लगेघृणित घृणा करने योग्यसमुक्त जिसे कहा गया हो । उक्त । कथितअयजनीय जो यज्ञ में पूजा या आदर के अयोग्य हो । अपूज्य
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें