🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:42:52 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

पापी
pāpī
🟠 शब्दसागर🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
पापी १ वि॰ [सं॰ पापिन्] [वि॰ स्त्री॰ पापिनी]
१. पाप में रत या अनुरक्त । पाप करनेवाला । पापयुक्त । अघी । पातकी । उ॰—(क) परगट गुपुत सरब विआपी । धर्मी चीन्ह न चीग्है पापी ।—जायसी (शब्द॰) ।
२. क्रूर । निर्दय । नृशंस । परपीड़क ।
पापी २ संज्ञा पुं॰ पाप करनेवाला व्यक्ति । पापकारी । अपराधी वा दुराचारी मनुष्य ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
पापी, [न्] पुं, (पापमस्त्यस्येति । इनिः ।) पापयुक्तः । यथा, -- “रुधिरौघप्लुताः केचित् केचित् कर्द्दमभूषिताः । केचित् केचित् कृशाङ्गाश्च पथि गच्छन्ति- पापिनः ॥ क्रन्दन्तो व्यथया केचित् स्रवद्वास्पाकुलेक्षणाः । शोचन्तः स्वानि कर्म्माणि केचिद्गच्छन्ति पापिनः ॥ कस्यचिच्चर्म्मपाशस्य बन्धनं पापिनो गले । कङ्काले कस्यचिद्बन्धः कस्यचिच्च भुजद्वये ॥ कस्यचिन्नासिकारन्ध्रे निर्द्दयैर्यमकिङ्करैः । अङ्कुशाग्रं विनिक्षिप्य क्रोधेनाकृष्यते द्बिज ॥ घ्राणे सूचिसमुत्कीर्णे पाशं दत्त्वा दृढं रुषा । आकृष्यते यमप्रेष्यैः केषाञ्चित् सञ्चितैनसाम् ॥ शिक्यस्थान् गुरुपाषाणान् वहन्तः कर्णरन्ध्रकैः । आयोभारांश्च शिश्नाग्रैर्व्रजन्ति पथि पापिनः ॥ कांश्चिद्गृहीत्वा केशेषु कांश्चित् कर्णेषु पापिनः । कांश्चिद्गुदेषु पादेषु नयन्ति यमकिङ्कराः ॥ ग्रीवासु पापिनः कांश्चित् करप्रहरणैर्दृढैः । क्षिप्त्वा क्षिप्त्वा यमप्रेष्या नयन्ति यममन्दिरम् ॥ यान्त्यधःशिरसः केचिदूर्द्ध्वपादास्तथा परे । गच्छन्ति वायुभिः केचिदेकपादाश्च केचन ॥ इत्येवं विकृताकारा आर्त्तरावविराविणः । यमदूतैस्ताड्यमानाः पापिनोऽपि च तत्पथि ॥” इति पाद्मे क्रियायोगसारे २२ अध्यायः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3-118-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "पापी" आता है (51)
अवद्य अधम । पापीअधी पापी । पातकी । कुकर्मीगुंडा दुर्वृत्त । पापी । बदचलन । कुमार्गी । बदमाशनारकी नरक भोगनेवाला या नरक में जाने योग्य कर्म करनेवाला । पापीपापकर पापी । पाप करनेवालापापचर पापचारी । पापीअघवान् पापी । अधीपापकारक पाप करनेबाला । पापीकिल्बिषी पापी । पातकीदुष्कर्म बुरा काम करनेवाला । पापी । कुकर्मीपापात्मा जिसकी आत्मा सदा पापकर्म में फँसी या लिप्त रहे । पाप में अनुरक्त । पापी…पापबुद्धि पापी । सदा पाप कर्म में लगा रहनेवालाऐबदार दोषयुक्त । दोषी । पापीपंपाल पु वि॰ पाप या बुरे कर्म करनेवाला । पापीपातकी पातक करनेवाला । पापी । कुकर्मी । बदकार । अधर्मीअकर्मी बुरा काम करनेवाला । पापी । दुष्कर्मी । अपराधीअपराधी दोषी । पापी । मुलाजिमखताकार दोषी । अपराधी । मुजरिम । पापी । गुनहगार । पातकीगुनाही पाप करनेवाला । पापीपापरंभ पाप कर्म करनेवाला । पापीमलरुचि दूषित रुचि का । पापीकुकर्मी बुरा काम करनावाला । पापी । खोटापापचारी पापी । पाप करनेवाला । पातकीपापभाक् पापी । पाप करनेवालारूसियाह जिसका मुँह काला हो । कदाचारी । पापात्मा । बदचलन । गुनहगार । पापी । बदन…कलुषमानस कलुषित मनवाला । दुष्ट । पापीदुष्कृती बुरा काम करनेवाला । कुकर्मी । पापीपापकर्मा पापी । पातकीपापकर्मी पाप करनेवाला । पापीदुष्कर्मी बुरा काम करनेवाला । पापी । दुराचारीपापनुवसित पापत्मा । पापीकृष्मकर्मा दुष्कर्म करनेवाला । अपराधी । पापीअधम नीच । निकृष्ठ । बुरा । खोठाबीभत्स जिसे देखकर घृणा हो । घृणितपापक पापपंचभद्र वैद्यक में एक ओषधिगण जिसमें गिलोय, पित्तपापड़ा, मोथा, चिरायता और सोंठ …पृथग्जन मूर्ख । बेवकूफअधार्मिक अधर्मी । धर्मशून्यकलुषित दूषितदुष्कृति बुरा कर्म । कुकर्मप्रदुष्ट बिगड़ा हुआ । भ्रष्टदोषी अपराधी । कसूरवारपाप्मा पापपापाचार पाप का आचरण । पापकार्य । दुराचारअगती पु वि॰बराक शिवदोजखी दोजख संबंधी । दोजख कापासुल मलयुक्त । मलिनअपकर्ता हानि पहुँचानेवाला । हानिकारीपापचर्य राक्षस । यातुधानअपमार्गी कुमार्गी । कुपंर्थी । अन्यथाचारी
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें