🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:31:56 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

अवद्य
avadya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
अवद्य १ वि॰ [सं॰]
१. अधम । पापी ।
२. गर्हित । निद्य ।
३. त्याज्य ।
४. कुत्सित । निकृष्ट ।
अवद्य २ संज्ञा पुं॰
१. दोष ।
२. पाप ।
३. निंदा
४. लज्जा [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अ-वद्य mfn. (Pāṇ. iii, 1, 101) ‘not to be praised’, blamable, low, inferior, RV. iv, 18, 5 and vi, 15, 12; BhP.
disagreeable, L.
अ-वद्य (अम्), n. anything blamable, want, imperfection, vice, RV. &c.
blame, censure, ib.
shame, disgrace, RV.; AV.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (99,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
अवद्य a. 1 Fit to be condemned, censurable, not to be praised; न चापि काव्यं नवमित्यवद्यं M. 1. 2; किमवद्यः करिकुंभजो मणिः Śi. 16. 45. --2 Defective, faulty, blamable, disagreeable, disliked; उदवहदनवद्यां तामवद्यादपेतः R. 7. 70; see अनवद्य also. --3 Unfit to be told. --4 Low, inferior. --5 Sinful. --द्यं 1 A fault, defect, imperfection. --2 Sin, vice. --3 Blame, censure, reproach; उदवहदनवद्यां तामवद्यादपेतः R. 7. 70. --4 Shame. --Comp. --गोहन a. concealing or keeping off want. --भीः f. fear of vices or sin.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0181-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवद्य त्रि० वद--यत् न० त० । १ अघमे, २ पापिनि, ३ निन्द्ये, ४ दोषे ५ कथनायोग्ये च । “निरवद्यविद्योद्द्योतेन द्योतितः” दायभा० । “ऋष्यमूकेऽनवद्योऽस्तिं” भट्टिः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0427,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
अवद्यं, त्रि, (न वदति परं गुणं, अवद्यावमाधमार्व्व- रेफाः कुत्सिते इति वदेर्नञि कर्त्तरि यत् ।) अधमं । कुत्सितं । गर्हितं । निकृष्टं । इत्यमरः ॥
अवद्यं, क्ली, अनिष्टं । इति वोपदेवः ॥ पापं । इति पाणिनिः ॥ (“उदवहदनवद्यां तामवद्यादपेतः” । इति रघुवंशे ।)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (1-124-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें