🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:48:41 AM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रेफ
repha
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रेफ १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. रकार का वह रूप जो अन्य अक्षर के पहले जाने पर उसके मस्तक पर रहता है । जैसे, सर्प, दर्प, हर्ष, आदि में ।
२. रकार र अक्षर ।
३. राग ।
४. शब्द ।
रेफ २ संज्ञा पुं॰ [सं॰ रेफस्] कलंक । दोष । ऐब । रेप । मुहा॰—रेफ लगाना = दे॰ 'रेप लगाना' ।
रेफ ३ वि॰ [सं॰] कुत्सित । अधम ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रेफ m. a burring guttural sound, the letter र् (as so pronounced), Prāt.; ŚrS.
a word, BhP.
(in prosody) a cretic (¯ ˘ ¯), Piṅg.
passion, affection of the mind, L.
रेफ mfn. low, vile, contemptible, L. (cf. रेप).
रेफ ˚फस्, ˚फिन् See ib.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (880,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रेफ a. Low, vile, contemptible. --फः 1 A burr, grating sound. --2 The letter र्. --3 Passion, affection.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0917-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रेफ पु० र + इफ । १ रकारात्मके वर्णे । रिफ--अच् । २ कु- त्सिते त्रि० अमरः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4813,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रेफः, पुं, (रिफ्यते इति । रिफ + घञ् । यद्वा, “रादिफन् ।” इत्यनेन वर्णस्वरूपार्थे रशब्दादि- फन्प्रत्ययः । तथाच “रेफ इत्यौणादिकः ।” इति कृत्सु ५ पादे दुर्गः ।) रवर्णः । (यथा, -- “परैर्गतो यः शिरसापि धार्य्यते समागते सद्मनि याति नम्रताम् । गुणैः परेषां द्बिगुणत्वमीहते । रेफेण तुल्या प्रकृतिर्म्महात्मनाम् ॥” इत्युद्भटः ॥) रागः । इति शब्दरत्नावली ॥ (शब्दः । यथा, भागवते । ८ । २० । २५ । “श्रियञ्च वक्षस्यरविन्दहस्तां कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥”)
रेफः, त्रि, (रिफ + “अवद्यावमाधमार्वरेफाः कुत्- सिते ।” उणा० ५ । ५४ । इति अप्रत्ययेन निपातितः ।) कुत्सितः । इत्यमरः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-178-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें