🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:16:03 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

रुच्य
rucya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
रुच्य १ वि॰ [सं॰]
१. रुचिकर ।
२. सुंदर । खूबसूरत ।
३. कातिमत् । चमकीला (को॰) ।
रुच्य २ संज्ञा पुं॰ [सं॰] सेवा नमक ।
२. शालि धान्य । जड़हन ।
३. पति । स्वामी ।
४. तुष्टिकारक वस्तु (ओषधि) ।
५. कतक का वृक्ष ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रुच्य mf(आ)n. bright, radiant, beautiful, pleasing, Naiṣ.
giving an appetite, tonic, Suśr.; Bhpr.
रुच्य m. (only L.) a lover, husband
Strychnos Potatorum
Aegle Marmelos
rice
रुच्य n. a kind of tonic, W.
sochal salt, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (882,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
रुच्य a. Bright, lovely &c.; see रुचिर. --च्यः 1 A lover, husband. --2 Rice. --च्यं A tonic.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0914-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रुच्य त्रि० रुचये हितः यत् । १ सुन्दरे २ रुचिकरे च अमरः । २ सौवर्चले न० राजनि० । ३ पत्यौ पु० हेमच० । ४ कतकवृक्षे ५ शालिधान्ये च पु० राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4809,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
रुच्यं[फ्णीङ्थ्छ्ःआङ्घै१], क्ली, (रोचते इति । रुच् + “राजसूयसूर्य्य- मृषोद्येति ।” ३ । १ । ११४ । इति क्यप्प्रत्ययेन निपातितम् ।) सौवर्च्चलम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ [1] Correction submitted by Jim Funderburk on 20160503. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/CORRECTIONS/issues/291. note: by alph. order, also sense 'rocate'.
रुच्यः[फ्णीङ्थ्छ्ःआङ्घै१], पुं, (रुच् + क्यप् ।) कतकवृक्षः । शालि- धान्यम् । इति राजनिघण्टः ॥ पतिः । इति हेमचन्द्रः । ३ । १९१ ॥ सुन्दरे, त्रि । इत्यमरः ॥ (रुचिकरः । यथा, -- “पक्वं वर्णकरं रुच्यं मांसशुक्रबलप्रदम् । पित्तावरोधि वातघ्नं हृद्यं गुर्व्वनुलोमनम् ॥” इति वैद्यकराजवल्लभे द्रव्यगुणाख्यायाम् ॥) [1] Correction submitted by Jim Funderburk on 20160503. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/CORRECTIONS/issues/291. note: by alph. order, also sense.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-167-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें